30 December 2009

HANDANG PUMATAY

(Halaw Kay Carl Sandburg)

Ilang ulit na akong pabalik-
balik dito, at ngayon sa aking pagkakatayo
nang sampung minuto, nakatitig
sa rebulto ng isang pamosong heneral
matikas na itinatanghal
sa ibabaw ng tansong kabayo, tangang mahigpit
ang rebolber at bandila, at sa gilid
ng sinturera, isang espadang bagong-hasa:
kumbakit nangangati ang aking guni-guni
na tibagin ito, at sa sinumang interesado
ang bawat tipak, ang bawat retaso
ay ibebenta ko nang por kilo.
Tatapatin ko kayo: ang magbubukid
at minero, ang nagtatrabaho
sa pabrika, ang mga bumbero
at pahinante ng trak, ang mga hamak
na mensahero -- sila muna
ang dapat ipagpagawa ng makintab na estatwa
bilang paghahayag ng kanilang ambag
upang parati, may mangangabngab ang bituka
upang palagi, may maisusuot na kamiseta.
Sila muna, silang bumubuhay at gumagawa
ang dapat kilalanin, sa halip na unahin
ang kapural ng pagpuksa. Kung kaya di ako mahihiya
sakaling ang pagkutya
ay medalyang nakaaspile sa puso
samantalang minamasdan ngayon
itong heneral ng hukbo, sakay
ng kabayong tanso, tangan
ang banderang dumuduro
sa moradong papawirin
habang kumukulapol ang dugo
sa bagong-sibol na bukirin.

22 December 2009

SAMPAGITA

- Gabi-gabi ay pinupupog ng sampagita ang aking ruta pauwi galing opisina. Sa Ortigas kanina, lantang talulot silang lulutang-lutang habang napapabuntong-hininga ang busina ng nakaprenong trapik sa EDSA. Sa karaniwang istorya, inaabot natin silang nakikipagharutan sa sangsupot na himpapawid o minsan, guryon silang nahuhulog nang paulit-ulit sa sandaling nalulukot ang araw at ang langit ay nalulusaw sa kahel-pulang gaslaw ng neon. Tulad ngayon. At ganitong di naman aksidente ang kanilang pagparito, inuuna ko nang iselyo sa guni-guni ang nakasobreng katuturan ng kanilang pagdami upang bago pa man sila tumambak sa aking tabi nang walang pag-iiba sa liham ng abuloy na dumarating sa atin nang walang pasabi, naipihit ko na ang aking tingin palayo sa mga bakal na barandilya; Walang pag-aalintana nakikita mang tinatahak nila ang kalsadang nagpapalawak sa kongkretong distansya ng kaligtasan at disgrasya; Kung kaya kahit sumpang nakasampay sa balikat nitong isa ang sandaigdig na palahaw ng kapatid na balisa, di ko kailangang mabatid sakaling ang kanyang pagkapit sa buhay ay singhigpit lamang ng paghawak ng munting kamay sa panindang bulaklak; Kung kinakalabit nila ang aking habag sa makupad na pila, habang binubulatlat ng guwardiya sa mall ang patalim na lihim nang nahasa sa kaluban ng aking hinala, hindi ko mapapansin ang pagsamong inuungol sukdulang ilimbag nila ito tulad ng di-nabuburang libag sa polong inalmirol; Kung isa sa kanila ang lalapit sa akin upang magkuwento ng tungkol sa tungkos ng palo at kutos na aabutin dahil kapos ang kanyang tuos sa puhunan at tubo, malamang hindi rin ako matinag sa pagkakaupo. Sa halip, panatag kong uubusin ang laman ng puswelo habang matamang ninanamnam ang matabang na pakunsuwelo ng pay slip na de-kinsenas. O kaya maya-maya sa sinasakyang bus, kung ipagtulakan sila palabas ng konduktora at walang ibalik na sukli sa inilalako nilang dalamhati habang isinasakapalaran ang pag-uwi upang ihimlay sa nangangalay na katre ang kaluluwang paulit-ulit namamatay sa matalim na ginaw ng alas-onse: ang lagay, baka hindi rin ako makumbinsi at malamang ipagpalagay: kanya-kanya lang siguro tayo ng suwerte. Pagpasok sa inuupahang kuwarto, pusikit ang gabi at walang ibang tao. Tumatagos sa aking hawak ang lahat ng bagay na nangagkalat sa pag-iisang lubhang lumalawak : doon, isang banig ang nangangatal; dito, isang antok ang nangangapal. Sa pagitan ng doon at dito: umaapaw ang lamig, umiihip sa bintana ng pusong mariing nakapinid, tulad ng nanlilimahid na eskaparate ng ampaw na Sto. Niño: lantang talulot ngayong dito'y palamuti, kuwintas ng sampagitang dati'y puting-puti.

30 November 2009

HINGGIL SA BAGAY-BAGAY NA MAGAGANAP SA HINAHARAP

(Halaw kay Bertolt Brecht)


Isang magarang kotse ang ipinahiram ng negosyante
sa kaniyang pahinante.

Ang tinipong medalya, lahat-lahat ibinasura
ng Heneral na kung pumostura

daig ang sibilyan sa itsura. Ang mga kawani
ng gobyerno, naging magiliw bigla sa tao.

Tinutulungang tumawid ng mahinahong pulis
ang batang nanlilimahid

at puno ng galis. Kinukumusta ng haciendero
ang magbubukid, tinatanong

kung nabiyayaan ba sila ng proyektong patubig.
Ang mga peryodista

sulat-sulat ang salitang Masa
gamit ang malaking letra.

Walang bayad sa takilya
ang pagtunghay sa artista.

Sa barko, mismong kapitan ang umaalam
kung ano ang nilutong ulam

para sa kaniyang tauhan. Ang may-ari ng karwahe
di nangingiming umupo

sa tabi ng kutsero. Ang duktor ay nagbibigay-palugit
kung naniningil sa may-sakit.

Ayaw tanggapin ng pantas at iskolar
ang gawad ng karangalan

sa halip ibig pa nilang ibulgar
ang bagong-tuklas

na karunungan. Sa kuwartel ng militar
naghahatid ng patatas

ang manggagapas. Si Padre, di mapakali
parang ibig pa yatang isauli

ang nakolektang salapi. Kung anong kalintikan
itong mga nangyayari: walang-dudang nagwawagi

sa labanan ang taumbayan, at lahat nang 'yan
ay simula pa lamang.

31 October 2009

STARDUST

-

Tumutulay ang nagbabagong-kulay
na takipsilim sa highway.
Tumatapik, sumisilip
sa makapal na hanging umiihip
sa tigagal na mukha

ng mga gusaling parihaba.
Nalulusaw ang burda ng tala
ngayong alas-sais impunto
habang nakikipag-unahan
ang aking hakbang sa pagtiklop ng araw

at sayaw ng anino. Sa bangketa,
tumutugtog sa alaala ang sinaunang kanta,
tungkol ito sa tumatandang pagsinta
at kung paanong ang mga bituin

ay unti-unti palang nadudurog
paglipas ng panahon; walang pinag-iba,
kung gayon, sa kristal na maaari mong itapon
o di kaya’y bubog na pupuwedeng itago

sa di-na-nabibisitang silid ng puso.
At naalala ko ang pasakalye
sa isang awitin ni Nat King Cole
habang kaharap ngayon ang isang Ale,
solong umiinom ng kape, gayong kaybata pa

ng gabi. At natitipon muli
ang gunita ng mga dapithapong
tayo’y magkatabi: ang paulit-ulit
nating pagtatalik, ang burda sa pisngi
ng musmos mong halik.

Ah, kung sana lamang ay pupuwede
ang bawat alas-sais
ay di na humantong sa alas-nuwebe
at ang oras ay di lumilipas
tuwing tayo lamang ang magkasama

sa kastilyong puno ng rosas;
Kung sana lamang ang pahimakas
ay puro pasakalye; Kung sana lamang ang kalungkutan
ay di sirang plakang
humuhuni ng punebre. Kung sana lamang.

Kung sana lamang walang bubog na iiwan
ang basag-basag na tala
sa mga daang nais hakbangan
ng mga puso nating
natutuksong gumala.

20 September 2009

HALAW SA DIRGE WITHOUT MUSIC

(Edna St. Vincent Millay)


Di ko maisip na masikip na hukay sa sementeryo
ang makapagpipiit sa mga pusong nadistiyero.
Kahit pa sabihing ganito na palagi,
at dahil ganito na dati ay ganito ang mangyayari:
silang mabini at sadyang marunong, silang lahat ay pihong
sa hukay ang hantong, may nakaputong
na lila sa ulo. Lahat ng iyan ay sadyang ayoko.

Kayong nag-isip nang magaling at sa pag-ibig
ay nahumaling, hinihintay ng lupa
ang inyong pagdating. Walang pagtatangi
at walang pinipili. Lahat ay hahalo
sa maputlang dumi. At ang talino
at nilalaman ng inyong guni-guni --
di namin agad malilimot, mangyari.
Gayunman, maglalaho ang pinakamabuti.

Ang tugon na matalas at titig na maangas,
ang tawang malakas at ang damdaming wagas--
wala naman yatang absuwelto
sa batas ng paglipas. Sa dulo, lahat tayo
ay abono sa rosas. Magiging makulay ang talulot
at mabango panigurado. Alam ko. Pero ayoko.
Kumpara sa di nalalantang bulaklak,
mas ibig ko ang himig ng iyong halakhak.

Pababa nang pababa nang pababa sa hukay
silang magaganda, mababait at tunay na mahusay;
Lumilisan nang matiwasay silang matatalino,
silang may-bayag at matatag ang puso.
Alam ko. Pero di ako papayag at ayoko.

06 September 2009

HALAW KAY PAUL CURTIS

-

Si Sebastian, bago malagutan ng hininga
ay nag-usal ng kumpisal
sa mahal niyang asawa. “Victoria,
aking sinta”, lupaypay niyang nawika,
“patawarin mo ako
sa aking pagkakasala”. Tugon ng kabiyak
na gumon sa pag-iyak, “Ipanatag ang isip.
Sa halip ay maidlip, maidlip”.
Si Sebastian, sa kaniyang kalintikan
ay malumanay na nagsabi,
“Sa hukay, bago humakbang
ito ang aking masasabi:
Sa kapatid mong babae at lalo na
kay kumare; Oo, pati sa iyong ina
na higit sa 'yong kahali-halina --
lahat sila kasi-kasiping ko sa tuwina”.
Si Victoria, walang inis
at salaming malinis ang suot na mukha
ay nagbulong nang mahinahon
sa asawang nanghihina, "Sebastian,
lahat ng ito ay hindi na sikreto”.
"Kaya ipikit ang mata, ang iyong mata
ay ipikit ngayon. Maya-maya lang
tatalab na ang lason”.

29 August 2009

DALAWANG LAMAY

-

May dalawang pinaglalamayan
dito sa aming bayan.
Ang isa ay tampok na obitwaryo

sa unang pahina ng mga diyaryo.
Wari’y kulay-dilaw na laso
o mabangong hibla ng rosaryong

nakasulsi sa punit na pag-asa
ang mahabang pila
ng mga usyusero sa Edsa

Regalong nakabalot ang kalungkutan
sa loob ng katedral.
Namumulaklak ang papuri

sa lalamunan ng kardinal
habang malagablab
sa kanilang pagpupuyat

ang mamahaling kandelabra, gayundin
ang mukha ng bawat nagsidalo
na wari bang walang madilim na anino,

walang maitim na alaalang
maisusuot na parang belo,
ang mga pangakong kaha-kahapon

ay nalibing at tumapon. Ganito
ang tagpong nakakuwadro
sa loob ng telebisyon

na siya namang tinutunghayan ngayon
malapit sa isa pang lamay,
nadaanan ko pauwi sa bahay:

Sa gilid ng kalye nakabalandra ang burol.
Sa loob ng mumurahing ataul,
nakapulupot ang plastik na rosaryo

sa maputlang kamay ng yumao.
Ang pangaral ng ministro
hinggil sa aklat ng buhay

ay naalipusta sa ingay
ng mga miron at nakikipusta
sa larong tong-its at sakla.

Nakatitik sa dilaw na laso
ang pangalan ng mga naulila.
Nakatirik ang ilaw ng kandelabra

na lalo pang nagpapadilaw
sa hiram lang na barong at kamiseta.
Sa tabi ng barung-barong

sumasabog sa patay na hangin,
kasintalim ng lambong ng alimuom,
ang alulong ng asong kanina pa gutom.

17 August 2009

KAARAWAN

(Halaw Kay Yevgeny Yevtushenko)


Inay, hayaan mong batiin kita
sa kaarawan ng iyong supling.
Puspos kayo ng pag-aalala
at laging dahil sa akin.
Heto ako ngayon, himbing
na himbing, may suweldong
katiting, nag-asawa
nang wala sa oras,
buto’t balat at di nakapag-aahit
ng balbas. O anong panglaw
Kung inyong masisilayan!
Dapat kang pagpugayan
sa kaarawan ng iyong agam-agam.
Kung tutuusin, kayo ang dahilan,
sa inyo ko natutunang mahabag
sa panahong kinasadlakan
gayundin ang magtiwala
at sumampalataya
sa paparating na araw
ng mga naglilimas ng bahaw.
Dahil di ninyo isinubo
sa buhay ng kasikatan at rangya,
wala akong namanang dunong
o talento, maliban sa di pag-urong
kung oras na ng peligro.
Kaya buksan ang bintana
ng anak niyong pobre,
papasukin ang awiting mala-punebre
mula sa mga sangang kulay-kape
at kapos sa dahon.
Hagkan ang mga mata kong mahinahon.
At ibalot na
ang aking papel at pluma.
Ibalot na
ang gatas at minatamis
saka tahimik na panoorin
ang aking pag-alis.

31 July 2009

YEMA

-

Kasingnipis ng balat ng yema
ang gayak nilang kamiseta.

Pagala-gala sila
ngayong labasan ng opisina
tinatawid ang mesi-mesitang tumpok
ng mga taong nagpaparaos

ng oras at bagot.
Isang liham, maingat na nakasobre
ang kanilang pasaporte
papasok sa daungan
ng aking katiwasayan.

Ang kanilang alok:
isang maliit na supot
kuyom ang sangkurot
na pinaghalong asukal na pula
at malapot na kondensada.

Kasinggaspang ng asukal
ang garalgal

sa kanilang lalamunan.
Kasinlagkit ng kondensada

ang kanilang pangungunyapit
sa laylayan ng konsensya

ganitong kailangan nila
ng pambaon sa eskuwela.

Hinahawi ng mga bata
ang tagus-tagusang kurtina,
de-kolor na tabing
sa pagitan ng aking mata
at sa daigdig nilang waring
katiting lamang na yema.

Narinig kong inuusisa
ng babae sa katabing mesa
kung lagda ba ng kurot
ang tulduk-tuldok na asul at pula,
di maikubli-kubli
ng brasong namamaga
ng isa sa mga bata.

Narinig kong inuusisa
ng babae sa katabing mesa
kung kaanu-ano nila ‘yong isang lola,
kanina pa nakamasid sa sulok,
bakit pareho silang hinampas sa batok?

Kinabukasan sa opisina
binaon ko ang biniling yema.
Pagsubo na pagsubo ng isa,
binalot ng manipis na pait
ang nalulusaw na umaga.

27 July 2009

HULING BIYAHE

-

Ang gabi ay mabagal na paghihintay
sa loob ng himpilang malumbay.

Nakikita kita sa bawat sandali
ng kanya-kanya nating pagmamadali.
Madalas nakatayo ka sa madulas
na plataporma, aninaw ang aninong

nalulusaw sa mga basang baldosa
o di kaya'y tahimik na nakaupo,
mistulang bagon na walang-kibo
pagsapit sa pinakadulong istasyon

ng peregrinasyon -- walang estranghero
o lulang pasahero, samantalang
sintunog ng niyuyugyog na asero
ang ulang nahuhulog sa ibabaw

ng manipis na yero. Rumaragasang tren
ang tagas ng baha sa mga sugat
nitong abenida. At tulad ng ibang
gabing nauna,nakabalandra ang salita

sa dila
ganitong tinutugis
ng paglilitis ang pag-asa
sa hantungang perokaril

ng mga nadiskaril na pagnanasa.
At tulad ng ibang gabing nauna,
tiyak uusisain ko maya-maya
kung anong oras na. Na sasagutin mo

panigurado, “alas nuwebe pasado”
nang di tumitingin sa suot na relo.
Hanggang sa dumating ang huling biyahe
at katulad ng mga naunang gabi,

solo kang aakyat sa tren na bakante.
Samantalang ako, maiiwan dito,
sinusukat ang humihikab na layo
ng damdamin nating nagsasalisi

ang takbo. Samantalang
ang ating puso,
mistulang bagon na walang pasahero,
naglalakbay nang salungat

pauwi sa mga himpilang
magkabilang-dulo ang agwat.

30 June 2009

SA PALARUAN, DALAWANG LOLA

-

Ang kanilang kasuotan ay kakulay ng uban.

Nakasalampak ang kanilang kalansay
sa hagdanang bato
o minsan sa upuang semento,
simputla ng mga nitso.

Mistulang nakaputong na buhok
sa mga anit na kumulubot
ang halinhinang puti at itim:
tanging mga kulay na kayang pag-ibahin

ng lumalabo nilang tingin.
Tulad ng ulang malumbay
ang kalungkutang nakalugay.
Ang kanilang buhok ay manipis na belo

parang luhang di maubos-ubos,
tahimik na umaagos.
Isang lola ang may subong tabako.
Isa ay di kumikibo,

tulalang nakaharap sa hanging
kulay-abo. Patuloy sa pag-ihip
ang gunita ng abo
habang maingat nilang tinatahip

ang bawat butil na pino;
Ang pangarap na gumuho ay mabigat
na ulap,
nakataklob sa isip, dalawang dekada na

mula nang maalimpungatan
ang bulkan sa kinagisnang bayan.
Hindi mapagpag sa puso
ang pangamba, nagtatanong

kung makababalik pa
sa takda sanang hantungan
ng pagod nilang buto
at laman.

Ang oras ay parang abo
ipinapahid nila
sa mga sugat na di natutuyo
samantalang nakatuon ngayon

ang kanilang tingin
sa isang abuhing gulong,
nakabitin sa sanga
ng punong mahinahon,

naglalambitin sa maganit na lubid
na waring sila lamang
ang nakababatid
kung kalian ito

tuluyang mapapatid.

14 June 2009

SA DAMPA NG MATANDANG MAGKAKAHOY

-

Itinatangis ng alulod na kawayan ang pagrupok ng mga dampa
sa Purok-San Teodoro. Kawangis ng anas ng hangin sa palayan
kung mangusap ang matatanda. Parang banas
ng gabing maalinsangan ang madilim nilang katahimikan
habang tinatawid ang mahabang hapunan
ng maligamgam na tubig at nilagang balinghoy.
Ganito ang tagpo nang kami’y tumuloy
sa dampa ni Tatang. Isang magkakahoy. Tubong Mauban.
Sa kaniyang mata’y nakakintal ang basag na katahimikan
ng dagat sa bayang pinanggalingan.
At kahit malaon nang humalili
ang pangangalap ng panggatong sa kinasanayang panghuhuli
ng tulingan at galunggong, sa kaniyang mukha’y mariin
pa ring nakauka ang sugat sa matalas na tagas
ng diskumpiyansa at luha. Dito sa San Teodoro
tinubuan ng uban si Tatang. Anu’t anuman,
ang gunita ng Mauban ay pahina
mula sa isang lumang kalendaryong hinding-hindi mapipilas

sa kaniyang isipan. Sa pagitan ng buntung-hininga,
naglalayag ang alaala pauwi sa makinis na dalampasigan
ng pagkabata: Larong baril-barilan sa bunganga ng sapa;
bunga ng katikbi bilang bala, mantsa sa damit
ang iuuwing medalya. At dahil kandado ang eskuwela
sa mahabang magdamag ng giyera, di niya naisaulo
ang orasyon at katon. Tanging balarila ng paninilo
ng bayawak at baboy-damo ang nahasa niya sa utak.
At kahit sakmal ng tili ang gabing hindi mapakali,
nakukuha niyang mangarap palagi ng makinis na turumpo
at malutong na uraro, ng malinis na baro

at masasayang kalaro. Bahagyang naghuhunos noon ng kulay
ang nakadagang unos sa apatnapung taon ng kaniyang buhay,
nang ang kapwa niya beterano ng digmaang-musmos
ay malaon nang retirado, isang dapithapon ng Hunyo,
sa Barangay Cagsiay Uno: ulat ni Tatang,
sandaling nagpaparaos ng hingal at lamig
ng sikmura sa kaniyang dampa ang mga dating kababata,
nang mula sa ilaya, umatungal ang putok
na lagi’t laging lalagot sa kaniyang katiwasayan.
Himalang manipis na gasgas lang
sa braso ang kaniyang tinamo. Pero malas
ang kababatang si Damaso – Laslas
ang binti’t kamay nang igapos ng kaaway sa poste ng bahay.

Ayon kay Tatang, basag na dagat man ngayon ang layo
ng Purok-San Teodoro mula sa bayan ng Mauban,
kumbakit patuloy pa ring kumakatok
hanggang sa pagtulog – tulad ng mantsang
di mahugas-hugasan sa umuulit-ulit na bangungot –
ang panaghoy mula sa dampang natutupok.
Lalong-lalo na ang amoy ng buhok.
Lalong-lalo na ang amoy ng lamang
buhay pa nang kanilang sinunog.

07 June 2009

O ANONG SARAP MABUHAY SA MUNDO

Halaw kay Lawrence Ferlinghetti


O anong sarap mabuhay sa mundo
kung di ka pihikan at wala sa bokabularyo
ang matuwa masyado
o magpakasaya nang todo
o kung sadyang wala kang pakialam
paminsan-minsan mang maranasan
ang purgatoryo. Bale-wala,
'ika nga, ang lahat ng ito
di naman bawat saglit
umaawit sila doon sa langit.

O anong sarap mabuhay sa mundo
kung di ka napapangiwi
'pag may taong nasasawi
o minsan, halos masawi lang naman
dahil di magamot
ng laway na nilunok
ang bitukang kumulubot. Basta’t hindi ikaw ito,
walang atraso
wala naman yatang kaso.

O Anong sarap mabuhay sa mundo
kung walang bobong istorbo,
mga kapitbahay o boss sa trabaho
o ilang balang daplis
ng ilang gagong pulis
at ng iba pang sangkaterbang lihis
na talaga namang kainis-inis,
mga produktong inilalako
mga pinunong unano
mga sundalo mga obispo
at samutsaring relihiyon
samutsaring imbestigasyon
sanay na tayo, kunsabagay,
sa ganitong mga bagay-bagay
na nakakaimpatso.

Subalit sa mundo ay wala pa ring tatalo.
Dito lang umuulan ng eksenang di malilimutan:
kakabagin ka sa walang humpay na katatawa
at sa pagtatalik nang walang sawa
at sa kalungkutang di mo maunawa
at sa inspirasyon ng pagkanta nang mahina
at habang namamasyal ka sa kalsada
ang lahat ay nakikita
nasasamyo ang mga sampaguita
nahihipo ang mga estatwa, napapantasya
kahit ang mga di kaano-ano,
kunwa’y nahahagkan sila o kaya’y naaano,
nakapagsusuot ka ng korto
at makukulay na sumbrero,
nakapagpupuyat sa disco,
nakakalangoy sa batis
nakakapagpiknik
sa gitna ng tag-init,
lahat ng ito na pawang nagpupugay
sa iyong buhay. Okay
sa olrayt, Bay,
habang naghihintay
sa gitna ng inyong pagsasaya

ang nakangiting punerarya.

31 May 2009

2 MULA KAY JACQUES PREVERT

-


1. Buhay-Pamilya

Abala sa paggagantsilyo
ang nanay. Ang anak niyang panganay
ay
pupunta sa giyera. Para sa kaniya,
sa nanay, natural lamang
ang ganito. At para sa tatay?
Ano ba ang kaniyang trabaho?
Meron siyang negosyo
habang ang kaniyang asawa ay abala
sa paggagantsilyo
at ang anak nilang panganay
ay
pupunta sa giyera. Para sa kaniya,
sa tatay, natural lamang
ang ganito. At ang anak na panganay
ang anak na panganay, ay,
ano kaya ang kaniyang nadiskubre?
Ang kaniyang nadiskubre ay
wala, kung hindi ganito:
ang kaniyang nanay ay
abala sa paggagantsilyo,
at ang kaniyang tatay ay
may negosyo, at siya ay
may giyera. At pagkatapos
ng kaniyang giyera, siya ay
magsasanay
sa negosyo
kasama ang kaniyang tatay.
Sa ngayon, tuloy lang muna,
tuloy lang muna ang giyera.
Tuloy lang muna sa paggagantsilyo
ang kaniyang ina.
Tuloy lang muna sa pagnenegosyo
ang kaniyang ama.
At nang mamatay sa giyera
ang bata, di pumapalya
ng bisita ang kaniyang ina
at ama sa kampo
santo. Natural lamang
sa kanila ang ganito.
Kaya tuloy lang ang buhay
ng paggagantsilyo, giyera, negosyo,
negosyo, giyera, paggagantsilyo, giyera,
negosyo, negosyo, negosyo, Tuloy-tuloy
ang buhay sa hukay, ang buhay
sa hukay.



2. Almusal

Isinalin niya ang kape sa tasa.
Pinatakan ng gatas
ang aromang tumatakas.
Dinagdagan ng asukal, at gamit
ang kutsarita
hinalo nang matagal.
At nilagok
ang laman ng puswelo
nang hindi man lang ako
kinakausap.
Nagsindi siya
ng sigarilyo. Nagbuga ng usok
na korteng titik “O”.
Itinaktak ang abo
sa sinisera
nang hindi man lang ako
kinakausap,
nang hindi man lang nagpukaw
ng panakaw na sulyap.
Tumayo siya,
inayos sa ulo
ang tapeteng sumbrero
at ang kapote,
umuulan pala sa kalye.
At lumabas siya ng bahay,
walang ingay,
wala ni ha, ni ho.
Inilagak ko ang aking ulo
sa palad,
di ko napigilang umiyak.

30 May 2009

ISTADYUM NG CHILE

(Halaw kay Victor Jara)



Limang libo kaming nakapiit
dito sa maliit na distrito ng siyudad.
Limang libo. Ilan kaya kami
sa buong pulo? Sampung libong braso
ang di na makapagpaatungal
ng makina, ang naabala
sa pagbubungkal ng lupa,
gaano kalaking tipak kaya
ng sangkatauhan ang humpak ang sikmura,
walang kumot, pumapalahaw ngayon
sa hapdi at ginaw, tinataranta
ng lagim. Anim sa amin
ay tuluyan nang wala sa piling.
Anim sa amin, kaisa na ng mga bituin.
May isang tinuluyan. May isang nilamog
ng bugbog. Di ko akalaing
masisikmura palang gawin ng tao
sa tao ang gayong pananakit.
Ang natitirang apat ay malapit
nang masiraan ng bait, waring may nais
takasan o bigyang-wakas.
May isang ibig lumundag sa talampas.
May isang paulit-ulit hinahampas
ang ulo sa pader. Sa mga mata nila,
mamamalas ang nakangising kamatayan.
Sapagkat tiyak kung isakatuparan
ng mga sundalo ang kanilang plano.
Ang dugo ay medalyang nakaaspile
sa kanilang uniporme, ang pagkatay
ay sukatan ng kagitingan
sa harap ng kaaway. Diyos ko,
ito ba ang mundo na iyong nilikha?
Para dito ba
ang isang linggo mong himala?

Pinipilit kong gisingin ang diwa
habang isa-isang nawawala
ang mga kasama sa selda
hanggang wala na akong madama
kundi pintig ng makina at mukha
ng mga sundalong paroo't parito, kalmado
tulad ng komadronang nagpapaluwal
ng bata. At ang buong mundo?
Nawa'y isigaw nila ang kahihiyang ito.
Sampung libong braso kaming pinagkaitan
ng katuturan. Ilan kaya kami
sa buong sambayanan? Gayunman,
ang dugo ng aming kasama at pinuno
ay higit pang madagundong kumpara
sa kanilang bala at pulbura
at ito ang nag-uudyok sa aming kamao
upang huwag mamahinga. Mahirap bumuo
ng awit sa aking kinalalagyan
ganitong inaawit ko ang lagim
ng buhay sa kasalukuyan, ang lagim
na ikamamatay ko kinabukasan, ang lagim
na datnan ang sarili kapiling
ng nakararami, habang ang himig
ay walang ibang hantungan
kundi walang katapusang tili
at katahimikan. Lahat ng aking nasaksihan
ay di ko nasaksihan
subalit ang liyab ng damdaming
nadarama sa kasalukuyan
ang siyang tanglaw ko sa paparating
na araw ng katubusan.

23 May 2009

ANG MGA TUNTUNIN

(Halaw kay Neil Gaiman)


Hanapin ang kahoy na tarangkahan
sa mga dingding
na ngayon pa lang
narating ng tingin.

Makiusap nang tapat
bago ilapat
ang kamay sa seradura.
Sundan mo

ang makitid na kalsada
hanggang masumpungan
ang isang duwende,
nakadikit sa pintuang berde

(ganito ang asero
na karaniwang ipinangkakatok
sa mga pintuang kahoy at yero),
pero

dahil ang duwende
ay nangangagat ,
dapat kang mag-ingat!
Pasukin mo

ang munting tahanan,
walang dala maski ano
at walang kukuning keso
mula sa bandehado. Kaso,

kung may magsasabi sa iyo
na kinakalambre
ang sikmura
ng bahay na inaanay:

subuan mo ng tinapay.
Kung mukha itong madungis
dahil sa alikabok at pawis:
pahiran mo ng langis.

Kung may mag-uulat
na ang kaniyang damdamin ay pinupulikat:
damayan mo ng paglingap.
Paglabas mo sa hardin,

sa bandang likod,
isang punong uugud-ugod
ang makikita.
Di mo mahahalata

at malamang malampasan
ang balon na kulay-luha.
Ito ang lihim na daan
na maghahatid

sa lupain ng tag-ulan,
malalaman mong may iba palang daigdig
sa pagitan nito
(at kung aatras ka habang naririto,

makauuwi ka nang ligtas
at payapa.
Di ka naman mapapahiya.
Di rin mawawala ang aking tiwala).

Lagpas sa hardin,
mapapansin
ang bungkos ng kakahuyan.
Ang mga punong nakadukwang

ay higit na hukluban,
nakasilip ang inuugat nilang mata
mula sa maiitim na lupa.
Sa isang akasyang baliko

isang lola
ang kasyang-kasyang nakaupo.
Malamang may hilingin sa iyo
na kung anu-ano:

na kung ibibigay mo
ay kaniyang ibabalita
ang landas papunta
sa isang kastilyo.

Doon mo mauusisa
ang tatlong prinsesa
ngunit di dapat magtiwala
sa sagot ng pinakabata.

Kung didiretso ka sa paglalakad
sa dulo ng rantsong pinapatag,
mababanaag
ang labindalawang buwan

ng kalendaryo, nakaupo
sa harap ng apoy,
nagsasalitan ng kuwento,
nagpapahulas ng ginaw.

At kung ikaw
ay magalang,
maaari ka nilang pagbigyan,
makapapamitas ka ng prutas

habang nagmamanibalang
ang Disyembre. At siyempre
magtiwala ka nang buo sa mga lobo
pero huwag na huwag mong ituturo

kung saan ka patungo.
Pagdating sa pampang, umarkila
ng isang bangka. Dahil matagal mo nang kakilala
ang mananagwan,

ganito ang isasagot
sa kaniyang katanungan:
kapag ang sagwan ay binitiwan,
malaya siyang iwan ang bangka

(pero ihayag mo lang ito
kung medyo nakalayu-layo na kayo
at di na peligroso).
Sakaling may agilang

mag-aabot ng plumahe,
pakaingatan mo.
At laging tandaan: ang mga higante
ay plastado kung matulog;

at ang mga mangkukulam
ay pinagkakanulo
ng sariling katakawan;
ang mga dragon,

palagi,
may malambot
na bahagi.
Ang puso ay naikukubli

ngunit napapahamak sila
sa iyong salita.
Huwag kainggitan ang kapatid
na babae. At itanim mo sa kukote

na pawang sakit sa ulo at peste
magkaroon ng rosas at brilyante,
lalo't ang mga ito ay iluluwa,
gaya ng maliliit na palaka,

patalun-talon lang sa bunganga --
Malalamig. Matatalas. Humihiwa.

Huwag kaligtaan ang iyong pangalan
at huwag matutuyuan
ng pag-asa.
Pasasaan at ang hinahanap

ay makikita.
Manalig sa mga kaluluwa
at sa lahat ng natulungan,
dahil kung sila ay maaawa

tutulungan ka rin, harinawa,
sa takdang hinaharap.
Manalig sa mga pangarap.
Manalig sa iyong puso,

sa mga inakda nitong kuwento.
At kung ikaw ay babalik dito,
bumalik ka sa paraan
na di naiiba

noong una kang nagpunta.
At ang bawat utang-na-loob
ay tiyak masusuklian.
Ang mga tulong na ipinagkaloob

ay di masasayang.
Huwag kaligtaan
ang mabubuting asal
Ngunit huwag ding lilingon sa nakalipas.

At kung ikaw ay aangkas
sa likod ng agilang pantas
(di ka mahuhulog).

At kung ikaw ay aangkas
sa isdang pinilakan
(di ka malulunod)

At kung ikaw ay aangkas
sa abuhing lobo
(kumapit nang mahigpit
sa kaniyang balahibo).

Inuuod na ang kaibuturan ng tore;
kung kaya’t ito
ay malapit nang gumuho.

At sakaling ika’y makabalik
sa tahanang maliit
kung saan nagbuhat ang lahat,

iyong maalala
na ito pala’y mas masikip
kumpara sa dating iniisip.
Tuntunin mo ang landas

hanggang bumukas
ang tarangkahan ng hardin
na minsan pa lang
narating ng tingin.

At hanapin mo
ang daan pauwi sa inyo.
O kung gusto mo,
dito na mismo,

dito ka na magtayo ng bahay.
Saka ka humimlay
at humimbing nang malalim.
Malalim na lalim.

19 May 2009

ANG MGA PULITIKO

(Halaw kay Wislawa Szymborska)


Kaysa marinig lang sa kanta,
mas kaaya-aya sa masa
kung ang pag-asa
ay kanilang makikita,
kung kaya
ang mga pulitiko ay laging ngumingiti.
Ang kanilang mga ngiping pinaputi
ay karatula
na sila
ay kumikinang sa tuwa.
At dahil totoong kumplikado
itong ating panahon
at di mo alam ang ating tinutungo,
kung malapit na ba tayo o malayo,
kailangan nating matunghayan
sa tuwi-tuwina
ang maputing nilalaman
ng kanilang bunganga.

Sa mga bulwagan o hintayan ng eroplano
walang sinumang dapat makahalata
sa kunot nilang noo;
dapat silang magmukhang kahanga-hanga
habang nakikipagtalo sa plenaryo
o nakikipagkamay sa mga tao;
nagpapakindat sa litrato,
nagpapahuni sa mga nguso
ang mga ngiti nilang di nagbabago.

Ito ang leksiyon sa diplomasya
na itinuro ng mga dentista. Sinasabi nila
ang hinaharap ay mapupuno ng ginto.
At dahil ang kasalukuyan
ay matinding sakit ng ulo
dapat sabay tayong makitawa
sa makikinang na pangil at bagang.
Ang ating panahon ay lubhang peligroso
upang ipakita ang niloloob ng puso.

Samantalang ganito ang pagtatapat
ng mahihilig mangarap:
“kung mananaig ang kapatiran ng tao,
ang buong daigdig ay aapaw sa ngiti”.
Diyan sila nagkakamali.
Dahil kung magkakaganito,
pati mga pulitiko
ay di na magbabanat ng pisngi:
dadaan sila sa lupa
nang di ngumingiwi
at dahil laging tagsibol,
lagi silang pasipol-sipol.

Pero ang tao’y sadyang malungkutin,
Maiging ganyan na lang. Huwag na nating baguhin.

17 May 2009

SA ISANG BINIBINING TUTUNGO SA ANTIPOLO

(Halaw kay Jose Garcia Villa)


Pagdating sa Antipolo, paliligiran ka
ng maraming binatilyo. Dahil malamyos
ang kanilang hakbang, at di maubos-ubos
ang pulot sa kanilang dila,

iibigin mo sila
at malilimot mo ako,
ako na hinding-hindi maaaring lumimot sa iyo.
Kaya habang ako'y nililimot mo,

marahan kong tatapikin ang aking dibdib
habang paulit-ulit
na tinatawag ang 'yong pangalan.
At ang bawat salitang mamumuwalan

sa aking lalamunan
ay ihahatid sa iyo ng mga puno,
maaaninaw mo sa mga panakaw na hipo
ng bihasang mananayaw, mauulinig

sa mga tulang hinahasa
ng sumusuyong makata.
At ang bawat brasong karinyoso
na ibabalabal nila sa iyo

ay magiging braso ko.
At ang bawat matang mamamangha
sa mukha mong kahanga-hanga
ay magiging mata ko.

Patuloy akong darami,
hanggang di mo na mabilang
dahil ubos na ang numero
sa bawat uusbong na mata

at braso. Dahil lubos kitang iniibig
ako ay nagiging maraming mangingibig.
Dahil ayokong may ibang hahawak sa iyo,
ako ay nagiging maraming mananayaw.

Upang tuwing may dadausdos
na tingin at haplos sa iyong balakang,
wala kang ibang mararamdaman
kundi ang haplos ko sa iyong katawan.

Upang tuwing may magbubulong
mula sa likod ng iyong balikat
ng matatamis na tula ng paglingap,
walang maiiwan sa 'yong pandinig

kundi mga salitang galing rin
sa aking bibig.
Ako ay nagiging maraming mangingibig.
At kung mahal mo rin ako,

mauunawaan mo ang aking sinasabi
sa mga labi ng maraming mananayaw,
sa kanilang katawang malalantik,
sa makikinis na katagang sinasambit.

Ako ay nagiging maraming mangingibig
sapagkat labis-labis kitang iniibig.

16 May 2009

AKING DIWATA

(Halaw sa My Immortal. Evanescence)


Ang pangalan mo ay pangalan
ng lumbay na di naglulubay
ganitong matagal nang naghingalo
ang alamat, gayundin ang iyong kuwento
sa matandang aklat: pinid, naninilaw,
at walang bumubuklat. Musmos kong puso
ay waring nabalaho
sa mga pahinang lukot, gastadong hantungan
ng pangalan mong limot

kahit pa ang mga sugat ay di naghihilom
kahit pa ang kirot ay lalong lumalalim;
kayrami palang di kayang itapon
sa maikli ngunit kaylayo nang kahapon.

Haplos ko ang papahid
sa bawat luhang mangingilid
sa iyong mukha. Salita ko ang sasawata
sa dulot na pangamba
ng bawat taksil na binata.
Paulit-ulit kong hahagkan
ang laylayan ng iyong bestida,
tila pag-usal ng taimtim
na dasal: isama mo, isama mo ako
sa kagubatan mong altar.

Bihag ako ng liwanag na di matutop.
Sa pangarap ko, ikaw ang diwatang
tumutupok. Ikaw ang pangalan na namumuwalan
sa bawat tula, ang puno't dulo
ng kalungkutang gumagala

kahit kailanman ay wala,
wala ni isa mang naniniwala.

14 May 2009

HALAW KAY THOMAS MOORE

-

Pari at Kardinal
ay nanganagaral,
ang pag-iisip ng bastos
ay sadyang bawal.

Kumbaga'y amanos
ang sintensya
ng totoong gumagawa
o hanggang isip lang

kung magkasala. Kung ito
ay di mababago,
yari tayo
panigurado. Pero heto

ang sikreto:
una-unahan lang 'yan
sa dulo -- kaya bago
silaban

ang ating buto
doon sa kung saan
ang apoy
ay walang relyebo,

maging karapat-dapat
sa tatanggaping parusa:
Ay, hubarin ngayundin
ang 'yong palda at blusa!

HALAW KAY TUPAC SHAKUR

(Mula sa The Rose that Grew from Concrete)


Isang rosas ang tumubo,
mahinhin at may kung anong bango,
sa bunganga ng nakangangang kongkreto.
Patunay ang pangyayaring ito
na pawang kasinungalingan
ang batas ng tao
‘pagkat sino nga naman ang hahakbang
tungo sa kung saan-saan
nang walang paa. Talagang nakakatawa
pero sa kapipilit makamit
ang kaniyang layunin,
kahit walang pumapansin
natutunan ng rosas
tuntunin ang hangin.
Pagparangalan natin ang rosas na tumubo,
mahinhin at may kung anong bango,
sa bunganga ng nakangangang kongkreto.

13 May 2009

EULOGY TO A HELL OF A DAME

(Halaw kay Charles Bukowski)


May mga asong nangangarap ng makinis na buto
sa mga gabing ganito, kung kaya ako
iniisip ko ang iyong buto: nakahilera
nang maayos
sa pagitan ng balat at laman,
gayak ang bestidang luntian, ang sapatos
na may nakalululang takong.
Naiisip rin kita kapag nasosobrahan ng inom
ng kape, patagong nagmumukmok
sa isang tabi
habang nakalugay madalas
ang buhok na madulas. Kani-kanina,
naibulalas ng isang kakilala
sa liham niyang minadali
ang mga lihim na di pa man naibahagi
ay dati mo nang binawi. Dalawang dekada na
ang lumipas, at ngayo'y gunita itong naaagnas
sa pagitan ng aking panghihinayang
at pag-aatubili. Abril. Gabi. At
tayo'y magkatabi: balikat
sa balikat, noo sa noo, ang dampi
ng hininga mo sa aking leeg at braso.
Hanggang lumayas ka na naman
at sa wakas, tila regalong binalot mo para sa akin
ang kalungkutang pala-palapag
pala ang taas; Wala ka na ngayon,
dalawampu’t walong taon
ngunit dama ko pa ang malambot na gusot
ng palad mo sa aking palad, katulad
ng larawan na nalukot
sa mahigpit na pagkakatangan --
kailanman ay hindi ko yata mabibitawan.
Kung kaya ang tulang ito, walang landi
o anumang palamuti, ang tagay ko
sa iyong kagandahan. Huli man
at medyo naatraso,
tapat pa ring sumasaiyo
mula sa isang abang aso
na nangangarap ng makinis na buto
sa mga gabing ganito.

10 May 2009

HALAW SA FUNERAL BLUES

(W. H. Auden)


Putulin ang linya ng telepono at pigilin
ang pag-ikot ng mga relo. Patahimikin
ang umaalulong na aso at isusi na
ang mga piyano. Sa mahinhing
tapik ng tambol, ilabas na ang ataul.

Iparada ang bandila, pati ang mga kandilang
nagbabalita na Siya’y Patay Na.
Bihisan ng itim na uniporme ang mga nagtatrapik
sa kalye. Talian ng itim na laso ang mga kalapati
na nakadapo sa mga itim na poste.

Siya ang aking Hilaga, Silangan, Timog at Kanluran;
siya ang araw ng pahinga at trabaho sa opisina,
ang aking tanghaling-tapat at hatinggabi,
siya ang awit pati ang tulang sinasabi; Akala ko
ang pag-ibig ay di naghihingalo: mali pala ako.

Palamlamin ang sindi ng mga bituing
wala nang silbi. Ang araw ay lansagin
at ang buwan ay balutin. Ibuhos ang karagatan
at iligpit na ang kagubatan; dahil walang kabuluhan,
wala nang halaga ngayon ang kagandahan.

SA AKING MGA BISIG

(Halaw kay Nick Cave)


Hindi ako panatiko
ng Panginoon mong
pakialamero. Pero
kung sa harap Niya'y
luluhod ako, ang dasal
ko'y tiyak na ganito:
na dapat Siyang maglubay
pagdating sa iyo
dahil di ko itutulot
hawakan Niya ni hibla
ng alon sa iyong buhok.
Ngunit kung di makikinig
ang May-akda, at Siya pala
lagi ang masusunod
at magtatakda, iuutos ko
sa Diyos na ikaw ay ihatid,
ihatid ka Niyang pabalik
sa aking mga bisig.

Wala akong pananalig
sa mga diwata. Subalit
tuwing nakikita
ang iyong mukha,
ano't minsan ay ibig
ko na ring maniwala.
At kung kailangang tipunin
ang lahat ng diwatang
kaya kong tawagin,
hihilingin kong magtirik
ng kandila ang bawat isa
sa landas na tatawirin
ng makinis mong paa,
tulad ni Bathala,
mahinhing lumakad
sa magaspang na lupa,
susuyuin ko sila
upang ikaw ay ihatid,
ihatid ka nila pabalik
sa aking mga bisig.

Dahil tanging paniniwala ko
ang paniniwala ko sa Pag-ibig,
alam ko balang araw, ako
at ikaw, ay sabay babagtas
sa patag na landas;
Kaya pagliyabin ang mga
sulo, O Diyos ko,
at sa kaniyang paglalakbay
igawad ang patnubay Mo.
Ipataw ang iyong gabay
ngayon at sa panahong
di pa namin masyadong gamay.
Ihatid Mo siya, Panginoon,
siya ay Iyong ihatid
pabalik dito
sa aking mga bisig.

HALAW KAY PAUL AUSTER

White Nights


Walang ibang humihinga rito
at ang inuusal ng aking katawan: anuman
ang masasabi ko ngayon
ay di ko dapat sabihin sa iyo.
Ngunit ako lamang ang naririto
at anumang manggaling sa aking katawan,
walang ibang may pakialam
maliban sa iyo.

Lumalatay sa bubungan ang malakas na ulan,
ayaw papigil at paulit-ulit na kumikitil
sa mga puno’t halaman. At ang pluma
ay naglalamiyerda sa mga basang lupa
habang unti-unting nabubura
ang mga kamay na walang magawa.

Patuloy sa pagsulat ang pluma.
Isinusulat nito halimbawa: sa simula,
sa gitna ng punong malalaki,
isang nilalang ang bumaybay
sa kalaliman ng gabi. Isinusulat nito:
ang makinis niyang katawan
ay simputla ng lupaing
pinapuputi ng buwan. Iyon ang lupa,
at ang lupa ay tumutula
tungkol sa kulay ng katahimikan.

Di ko na igigiit ang aking sarili
at kailanma’y di ko sinabi
ang mga bagay-bagay
na dapat kong sinabi. Ngunit
ang katawan ay isang bulwagang
walang winawaglit. At bawat gabi,
buhat sa mga punong
wala ring masabi,
alam mong ang tinig ko
ay maglalakad nang papalapit
nang papalapit nang papalapit
patungo sa iyo.

02 May 2009

HALAW KAY FRANZ ARCELLANA

-

Binabantayan kita sa iyong katiwasayan,
walang-hanggan at di natitigatig,
wala ka ni katiting na bahid.
Sinusundan ka ng aking mata
kahit saan magpunta,
masiglang paakyat sa mga hagdanan
o saanman dalhin ng matatag na hakbang.
Nakikita kita, ang iyong mukha,
mga matang matatapang
ngunit payapang-payapa.

Pinanonood kitang nakaupo nang walang imik,
parang biyoling naghihintay sa aking kalabit.
Minamasdan kitang tumawid sa malawak na silid
at parang napupuno ng himig itong aking dibdib.

Wala akong pangamba maghapon mang nakatitig
wala akong ikinahihiya o anumang nililingid:
totoong ikaw ang aking pantasya,
totoong ang pangalan ko
ay pangalan ng pagnanasa.
At alam ko,
alam ko kung saan ka hahanapin
kahit sa mga oras na ika’y pagala-gala,
narito ka at di umaalis sa akin,
kaparis ng sigaw na ayaw lumaya.

Kabisado ko na ang pangalan mo.
Tinatawag kita, paulit-ulit,
ngunit di mo naririnig:
o dahil ayaw mong marinig
ang ungol sa aking dibdib.
Tinatawag kita, paulit-ulit,
ngunit ayaw mong lumapit.
Gabay ko ang Panginoon sa langit,
pero ngayong gabi, ikaw ang ibig kong makatalik
!

01 May 2009

GOVERNMENT IN ACTION

(Halaw kay Carl Sandburg)


Gobyerno – lagi kong naririnig
ang tungkol sa gobyerno.
Kaya't inibig kong hanapin ito,
suriin nang malapitan

oras na matagpuan. Una kong nasumpungan
ang isang mamang pulis,
saklot sa kuwelyo, saktong ikukulong
ang isang mamang lasing. “Government

in action”, umiiling-iling kong naibulong
sa sarili. Isang halal na konsehal
ang sandaling pumirmi
sa tanggapan ng piskal.

Di lumipas ang tanghali,
isang demanda ang binawi
laban sa kawatang tumira
sa nalikom na kumot at pera,

iaabot sana, kasama ng gamot
at de lata, sa mga pamilyang binaha.
At komo ang kawatan ay alalay pala
ng ating abang lingkod

walang nagawa ang abogado
kundi maaburido. Sinumang nasa likod
ng ganitong milagro --
parang alam ko na kung sino.

Palabas sa tv ang mga sundalo, panalo
ang porma sa unipormeng bagong-almirol,
habang nakatutok ang mga ripleng kasado
sa obrerong nakikiusap sa mga iskirol

na huwag nang pumasok sa trabaho.
Ganoon na lang ang kanilang debosyon,
hanep kung sumabak sa aksyon,
ang ating Gobyerno.

Dahil ang Gobyerno
ay binubuo ng tao, binubuo ito,
samakatuwid, ng laman at buto
at sangkaterbang bungangang bumubulong

sa sangkatutak na tenga at ilong,
nagpapadala ng mga telegrama,
nagpapatupad ng kautusan, nag-uumang
ng kuwarenta y singko

upang ituro ang kaibahan
ng “Hindi” sa “Oo”.
At kahit pa sila'y isobre
sa magagarang kabaong

at palamutian ang mga kalye
ng gumagapang na prusisyon,
may papalit lamang na bagong mukha,
suot ng taong nasa bulsa

ang puso, pinatitibok ng dugo,
pinaaalsa ng pagnanasa,
ambisyoso at makuwarta,
kuwartang binabayad at nagpapabundat

sa mga bangko, kuwartang panregalo
at pinang-aareglo sa radyo at diyaryo.
Sa dulo, natutunan kong ang Gobyerno
ay kumplikado at masikreto

tulad ng katawang walang tikas
at puno ng sakit;
hasik ang tradisyong bulok,
bukol na kumukulob

sa bangungot ---
Ah! mangyari kung anu-anong gulo
ang pilit kasing isinasaksak sa ulo.
Mas tahimik yata ang buhay

kung nakakulong na lang sa kuwarto;
Sa ganito, di pa huli sa balita
kung sino na ang artistang sinosiyota
ni ganiyan at ni ganireng boksingero.

ANG MASA

(Halaw kay Carl Sandburg)


Ako ang mamamayan, ang taong karaniwan, ang masa
na kadalasang binabalewala.
Alam mo bang ang lahat ng bungang dakila
sa lahat ng sulok sa lahat ng dakong may humihinga
ay sa akin nagmula? Ako ang manggagawa,
ang imbentor, ang nagtahi at nagtanim
ng lahat ng damit at makakain. Ako ang saksi
sa pag-usad ng kasaysayan. Ang matitipunong
mandirigma at mga pinuno
ay sa akin sinasanay. Oo
sila’y mamatay, ngunit sigurado ako
mas marami ang hahalili
na mula rin sa aking hanay. Dahil ako
ang lupang pinagpupunlaan. Ako
ang parang na pinagtatamnan
at bumayo man ang matinding bagyo,
balewala ang lahat ng ito.
Salantain man ang yaman kong nalalabi,
balewala ang lahat ng ito.
Mapinsala man ang lahat ng pag-aari
ay magtatrabaho lamang akong muli
at dito ka nakasisiguro:
balewala ang lahat ng ito.

Minsan ako ay pumapalahaw at umiiling,
nagbabanlaw ng ilang patak-patak ng pula
upang magbigay-tanda
sa kasaysayan. At ang lahat ng iyan
ay balewala lang naman.

Dahil kung ako –
ang mamamayan, ang taong karaniwan,
ay biglang makalimot
sa pagbabale-wala;

Kung ako --- ang masa
na kadalasang binabalewala
ay matutong umalala,

at gamit ang leksiyon ng nakaraan
ay biglang di ko na makaligtaan
ang mukha ng mga mandarambong
na pinagpaparangalan tuwing eleksiyon,
o ang itsura nilang mga nangangaral
na iisa ang kahulugan
ng pagiging dukha at hangal–

Sapagkat kung magkakagayon
walang sinuman sa daigdig ang makasasambit
sa mga salitang: “Taong-Karaniwan”
nang may ngiting nangungutya nang palihim
at may panlalait pa rin sa kaniyang tinig;
Sapagkat kung magkakagayon,
ang mamamayan, ang taong karaniwan,
ang masa na kadalasang binabalewala,
ay naririto na,
at papabilis nang papabilis ang kanilang martsa.
Papabilis nang papabilis ang kanilang martsa!

30 April 2009

ANG MAGNANAKAW

(Mula kay Guillermo V. Sison)


May binibining naligaw sa 'king tabi
ngayong gabi. Patuloy siyang tumataghoy
sa aking panaginip, mistulang hindi
maipagpalibang pag-ibig. Narinig
ko ang kanyang hakbang, kahit ang paglapit
ay napakaingat, napakagaan. At
katulad ng bihasang mangungulimbat,
walang-pasabing nagnakaw siya ng halik
'pagdaka'y iniwan lang akong tulala
at sabik: akala ko’y masusundan pa
ng isa. Saka ng marami pang isa.
Dahil iniisip kong kilala ko siya,
bumangon ako para tipunin lahat
ang hiblang iniwan niya sa aking balat.
Sana pala'y nakuntento na lang ako
sa pagtulog, at hindi na pinilit pang
tumayo upang ituloy ang pagsuyo,
siya na bigla ring naglaho, isang kurap
sa napakababaw na pangarap. Wala
na. Walang bakas ang magpapagunita
sa napakaikli naming pagsasama;
Madilim sa dakong bintana. At dito,
sa loob ng lumalawak na kuwarto,
lubhang lumalalim ang pangungulila.

29 April 2009

PANTASYA

(Mula kay Louise Gluck)


Meron akong ikukuwento: bawat araw
ay may namamatay. At 'yan ay simula pa lang.
Bawat araw, sa punerarya, may nadadagdag
na bagong biyuda. Nakaupo siya
nang nakahalukipkip ang mga kamay, iniisip
kung paano na ang buhay.

At sa libing,
siya'y nangangamba kung paano titipirin
ang ibubuhos na luha, o baka
dahil wala man lang maihulog
kahit na isang patak na uhog.
May ilang lalapit sa kaniya,
magpapayo kung ano ang gagawin,
na ang ibig sabihin
pagsambit ng maikling panalangin,
o pagsasaboy ng alikabok at abuloy
sa hukay.

Matapos niyon, ang lahat ay kasamang tutuloy
sa kaniyang bahay,
lahat ng karamay niya sa paglalamay;
habang siya, nakaupo, tuwid na tuwid,
at sila ay isa-isang lumalapit,
ang iba, upang abutin ang kaniyang palad,
ang iba, upang siya'y mayakap.
Kailangang lagi siyang may nakahandang salita
na ibubulong sa bawat isa,
pasalamatan sila, pasalamatan
silang lahat na nagpunta

samantalang sa loob-loob niya,
kung pupuwede lang sana magsilayas
ang lahat ng bisita
dahil gusto niyang bumalik mag-isa
sa sementeryo, o
sa maputlang silid ng ospital.
Maaaring ilusyon itong hindi magtatagal,
alam niya. Ngunit ito lang ang kaniyang pag-asa,
ang makahakbang pauwi sa nakaraan,
kahit katiting na hakbang na di naman
kailangang umabot sa araw ng kanilang kasal
o pabalik
sa gabi ng unang halik.

26 April 2009

AWIT NG PAMAMAALAM

(Mula kay Tu Fu)


Umid
na tumatawid
sa gabi
ang mga salitang

di natin masabi.
Walang sumusungaw
sa ating labi
maliban sa ngiti

na dumarating
nang atubili.
Lumigwak na
ang huling patak

ng alak.
Sumulak na
ang luksa
sa kandilang

di mapigilan
ang pagluha –-
batid nila
ang panglaw

na hatid
ng madaling-araw
papalapit nang papalapit
nang papalapit.

HINDI KITA KAYANG IBIGIN

(Halaw kay Pablo Neruda)


Hindi kita kayang ibigin
gaya ng isang hiyas na mamahalin
o tulad ng lumiliyab na sampaguita
sa gabing sakdal-dilim. Iniibig kita
gaya ng kung paano dapat magmahal
nang lihim, sa pagitan ng kaluluwa

at anino. Iniibig kita
gaya ng isang hardinero,
nagdidilig sa halamang di pa tumutubo,
naghihintay sa pagkinang
ng bulaklak na pausbong pa lang.
Salamat na rin

sa isinaboy mong paglingap sa akin
at isang halimuyak ang kumakalat
ngayon sa lupa, gumagayak sa aking katawan
nang payapang-payapa. Iniibig kita
nang di ko nalalaman ang paano at kailan,
o kung saan nagbubuhat ang saan.

Iniibig kita nang walang pag-aatubili,
walang halong pagkukunwari
at lalong di mapagmalaki.
Iniibig kita sapagkat wala akong alam
na ibang dahilan
maliban sa: Ang “ikaw” at ang “ako”
ay sabay nating pinaglalaho

at ang iyong palad
ay nagiging palad ko
tuwing dinarama mo
ang pintig ng aking puso;
at ang iyong mga mata
‘pag nakikita kong pumikit,
pakinggan mo
at nagsisimula na 'kong humilik.

HALAW KAY PAUL LAURENCE DUNBAR

-


Noon


Tureteng-turete
sa anak ng hari
itong ating
makatang pobreng-pobre.
Anumang diskarte
at tsetse-buretse,
lahat, mangyari,
ay nagkandaletse-letse
dahil di siya kauri
at lalong di kursunada
nitong prinsesa
nating mata-pobre.
Pawang bale-wala
ang inalay niyang tula.

Noong gabing iyon,
dahil olats ang ambisyon
at parang binabad sa lason
ang pusong batang-bata,
isang sulat
ang kaniyang kinatha,
ang tintang gamit
ay luha. Pagdilat
ng umaga,
di na siya humihinga.


Ngayon


Tulad niya, sa kasalukuyan:
isang paraluman, walang pulot
na dulot, wala kahit
minatamis na gulaman,
ang kumutya
sa pagsamo ng binata.
Ang pusong batang-bata
parang binabad sa luha.

At waring inaalihan
ng lumalasong kalungkutan
habang nakakulong sa kuwarto --
ang umaalulong na kabiguan
ay kaniyang isinaberso
upang kung di makompromiso
at medyo palarin,
ibebenta niya siguro
sa 'sang mamahaling magasin.

HALAW KAY RAINER MARIA RILKE

-

Ikaw na hindi napadpad sa aking mga yakap,
ikaw na nawala na lang bigla bago pa magsimula,
ikaw na aking iniibig, ni hindi ko nalaman ang mga himig
na sa iyo’y nagpapakilig; ni hindi tayo napaglapit
ng mga sandaling umaawit.
Ngayon, ang mga larawang matagal nang nasa akin --
ang mga sikretong tanawing nagpapaiyak
sa damdamin; mga siyudad, tulay, at kastilyo,
ang mga kalsadang di mo alam kung saan patungo,
ang lupaing malalamyos
na pinili yatang tirhan ng mga diyos – lahat ng ito
ay naririto, nabubuhay lahat sa aking puso
upang ipaalala ang tunay na kahulugan
ng iyong pangalan, ikaw na
hinding-hindi ko mahahawakan.

Ikaw ang lahat ng hardin
na nabibisita lamang ng aking tingin;
o ang isang maliit na bahay sa probinsiya, may maaliwalas
na asoteya, at bintanang laging bukas –
at naroroon kang nakatanaw,
at kamuntik na humakbang palabas
upang salubungin ako sa aking landas,
kundi ka lamang nawala nang walang pasabi.
O minsan sa mga tindahan, nababanaag kitang dumaraan
sa harap ng salamin, ngunit hindi
pa man natatauhan
ang nawiwindang kong tingin,
ay naglalaho
ka rin nang walang habilin.
Malay mo naman, iisang ibon lamang
ang nag-iwan ng abiso para sa ating tagpuan.
Sa iyo, habang
ang katanghalian
ay namamasyal pa lang sa liwasan.
Sa akin, habang habol ng pagmamadali
ang gabing sabik na sabik nang umuwi.

22 April 2009

ANG WAKAS AT ANG SIMULA

(Mula kay Wislawa Szymborska)


Tuwing may matatapos na giyera,
may isang naglilimas ng basura
dahil hindi naaayos mag-isa
ang mga bagay na nasira. Sa gilid

ng daan, may isang nagsasalansan
sa mga naiwang guho
upang ang karitelang
may lulan-lulang katawan
ay di mabalaho. Sa kulapol ng burak

at abo ay may tumatahak,
gayundin sa kumpol ng bubog,
sa mga sofang nawakwak,
sa mga karpet na may pulang mantsa.

May isang nagbubuhat ng poste
at nagkukumpuni ng kisame,
may nagbabalik ng pinto sa hamba
at muling nagpapakintab
sa mga lumabong bintana.

Walang anumang gulo, walang umuupo
upang magpalitrato. Bibilang ng taon
ang ganito, panigurado,
habang ang mga may-sukbit na kamera
ay naroon naman sa ibang giyera.

Ang mga tulay ay kailangang tumibay,
pati na rin ang riles ng tren,
wala nang hihiram sa mga kamiseta
na aksidenteng napahiran ng grasa.

May isang nagkukuwento
sa nagdaang napakagulo
sariwa pa sa kaniya
ang lahat ng ito, habang naglalampaso.
Samantalang may isang nakikinig,
di mapigil ang panginginig,
habang tumatango-tango
ang ulong litong-lito.

Meron namang nagkukunwa
na may ibang ginagawa,
dahil wala silang alam,
wala silang pakialam.

Oras-oras kailangang may tumabas
sa argumentong kinakalawang
upang sunugin sa tambakan.

Sinumang nakauunawa
sa mga pinagsasasabi ko
ay dapat magbigay-daan
sa di nakaiintindi masyado.
Pati sa kanilang may alam
nang kaunti, at sa kanilang
talaga namang inosente.

Samantala may isang dapat humiga
sa ibabaw ng lupa
upang tuluyang ikubli
ang bawat bunga at sanhi;
At sa kaniyang bibig
ay may maglalagay
ng isang tangkay ng palay,
at mananatili siyang nakatunghay
sa langit na walang kulay.

21 April 2009

PAGHIHINTAY NG PASKO

-

Gapos ng lamig ang looban.
Kumukulambo ang baho
sa ginagalis na matris

ng putikan. Sa isang kahon,
umaapaw ang luha't sipon
sa palahaw ng mga batang

walang inabutan
sa balatong hapunan
ng boksingerong ubod-yaman.

18 April 2009

KALUNGKUTAN

(Halaw kay Rainer Maria Rilke)


Ang di matawid-tawid na pagkakalayo,
ang di maibulsa-bulsang siphayo,
ganyan ang kalungkutan

na bumibisitang parang ulan.
Iniiwan nila ang dagat, tinatahak
ang hagdan paakyat

sa ulap. Oras di na mabuhat
ang bigat, bumabalik sila sa lupa
sa anyo ng patak-patak na luha.

Ang ulan ay patak-patak
na kalungkutan, namamasyal
nang nakayapak

sa lansangang walang laman,
tumatapik sa atip, sumisigid
sa silid nitong dalawang katawang

walang maapuhap
kundi nakangangang agwat
sa pagitan ng isa't isa;

kung itong dalawang nilalang
na pawang suklam
na saklam sa bawat isa

ay wala nang masabi
sa oras na magkatabi
at ang kani-kanilang antok

ay ayaw kumatok --
'pag ganoon, ang lungkot
ay umaapaw na parang ilog.

HALAW KAY WILLIAM CARLOS WILLIAMS

-

Para akong natutuwa
tuwing nag-iisa. Ang hangin
ay palaging sariwa
at ang langit ay nakabestida
nang higit pang makulay
kaysa bahaghari. Tumutunghay
ang mga dahong patay
tuwing ako'y naglalakad
pauwi. At pagyapak sa harap
ng pinto, sumasalubong ang yakap
ng nag-aabang na bunso. Problema,
kinakalawang ang seradura.
Di ko na mapihit ang seradura
papasok sa silid nitong puso.

Tuyo na ba ang aking awa
at ngayon ay lumulutong
tulad ng dahong lumulutang
pababa sa lupa? Bakit
kung kailan tumatanda
ay saka pa nadadapa,
habang sa kaluluwa ay nakaukit
ang lumalalim na hiwa?
Paano nga ba, paano nga ba,
paano ipagtatapat sa kanila
ganitong ang pag-ibig
ay dahan-dahang humuhulagpos,
at ang bisig ay iba na,
pihong iba na ang ibig kayapos.

11 April 2009

HALAW KAY WISLAWA SZYMBORSKA

-

Tunay kaya itong tunay na pag-ibig.
Ito ba'y seryoso o normal?
At tumatagal?
Ano ang silbi sa daigdig
ng dalawang taong nagmamahal
kung hihinga lang rin sila
sa mundong hiwalay sa iba?

Tingnan mo kung paano nila itanghal
ang isa't isa sa pedestal.
At sa dinami-dami
ng ibang pupuwedeng mapili,
bakit sa bawat isa pa nabighani?
Sapat ba ang gayon upang maniwala
na lahat ay itinadhana –
at para sa anong gantimpala?
Wala.
At nang suminag ang liwanag
buhat sa wala,
bakit sila ang tinanglawan
at hindi ang iba?
Ito ba’y kawalan ng katarungan?
Oo naman.
O ito ba ay pagpapalabo
o pagtatapon sa lababo
ng mga mali at wasto? Oo
at Oo sa pagkakataong pareho.

Tingnan mo silang di maitatwa ang tuwa.
Di ba maaaring magkunwa ng kabiguan
alang-alang man lang
sa magulang at kaibigan?
At pakinggan silang humahalakhak –
iya'y isang malinaw na paglibak.
At ang mga salitang binibitiwan,
ang kanilang lihim na pagdiriwang –
Lahat ng iyan ay masamang balak
para sa sangkatauhan!

Ano ang mangyayari sa mundo
kung tao’y susunod sa kanilang ehemplo?
Ano ang sinasabi ng obispo sa templo?
Ano ang pakaiingatan? Ano ang kalilimutan?
Sino ang tatalima sa takdang makaluma?

Kung gagamitin ang isip
dapat palampasin nang tahimik,
parang isang iskandalo,
masinop na itinatago,
ang tunay na pag-ibig.
Tutal ipinapanganak naman
ang mga taong matino
kahit walang pag-ibig.
Pero ang buong mundo ay di mapupuno
dahil maingat kung dumating
ang tunay na pag-ibig.

Hayaan silang magpalagay
na pawang kalokohan ang gayong bagay-bagay,
silang di pa nakatatagpo
ng tunay na pag-ibig.

Sa ganito nilang pananalig,
ang buong daigdig
ay mabubuhay, mamamatay
nang matiwasay at tahimik .

09 April 2009

ANG BAYAN

(Mula kay Pablo Neruda)


Nakikilala ko ang taong iyon
dalawandaang taon na
mula nang una kong makita;
naglalakbay ngunit di sakay
ng kabayo o karomata,
sa halip ay nakaapak sa lupa,
tinatawid mag-isa
ang mga tahimik na kalsada.
Walang bitbit na kalasag o espada,
palakol lamang, martilyo at pala
at sa kaniyang balikat,
isang butas na lambat.
Dahil di itinuturing na kaaway
ang kaniyang kapwa,
ang kaniyang pakikihamok
ay sa tubig at lupa;
sa trigo
upang maging tinapay sa hurno,
sa punong higante
upang may tablang malagari,
sa dingding na bato
upang may paglagyan ng pinto,
sa buhangin
upang tisa ay isa-isang pagtibayin,
sa karagatan
na hugutan ng yaman.

Nakikilala ko siya at di siya mabubura
sa aking isipan.

Nalansag na ang mga karwahe,
giniba na ng giyera
ang mga pader at hamba,
ang siyudad ay sandakot na alabok,
ang mga damit ay naging alikabok.
Para sa akin, siya lamang ang nanatili.
Nabuhay siya kapiling ng buhangin
gayong noon, ang bawat naroon
ay tila mabubuhay nang habampanahon
maliban sa kaniya.

Nakikilala ko siya bilang kapamilya,
minsan ay hawig ng aking ama
o ng isang malayong kamag-anak,
minsan ay hindi naman talaga,
hindi sinuman sa kanilang
hindi pinalad makauwi
sa tahanang walang palamuti,
dahil nilamon ng tubig o lupa,
o nabuwalan ng malaking puno
o nilapa sa daan
ng makinang namumuwalan,
o maaaring siya rin ang malumbay
na tagalagay ng pako sa ataul,
walang luhang alay
sa kaniyang hanggang sa dulo
ay wala pa ring pangalan.
Siya na pinapanood lamang
buhat sa malayo,
waring langgam na di makita sa gilid ng punso,
kung kaya nang di na gumalaw ang paa
at sa sobrang pagod ay nangisay ang pobre:
wala man lang nagpaikot ng sobre
at sa puwestong kaniyang binakante
ibang paa agad ang humalili.

Ngunit maging ang ibang paang pumalit
ay tulad rin ng kaniya, gayundin ang kamay,
kung tutuusin ay parang di siya nawalay:
At nang akala nila ay dumating na
ang kaniyang katapusan,
siya na gaya rin ng mga naunang dumaan,
hayun at nagbubungkal muli ng lupa,
nagtatabas ng tela,
walang suot na kamiseta,
hayun muli siya at naglaho, tulad dati,
pumaparoon, pumaparito,
ngunit dahil walang sariling hukay
o nitso, walang pangalang nakaukit
sa batong pinakinis ng kaniyang palad,
walang nakaaalam kung ano’ng isusulat,
kung kelan siya namatay,
kung kelan pinanganak
at kahit ipanganak muli siya at mamatay,
tiyak walang magtataas ng kilay.

Walang dudang wala siyang habilin.
Walang alaala, ni baka o bandilang gusgusin;
siya na kung kasama ang madla
ay malamang di mo makikilala,
ang madlang sadyang katulad niya,
walang sariling mukha.
Mula sa ibabaw, sila'y kakulay ng luwad,
o namumusyaw ring tulad ng katad,
minsa’y kasing-dilaw ng trigo,
kasing-berde ng mga lumot sa balwarte,
kakulay sila ng mga isda
kung pumapalaot ang bangka,
o ng mga kabayo sa tiwangwang na parang:
Paano mo maaalala
silang humahalo sa lupa?

Saanman mapadpad, namumukadkad
ang lahat ng kaniyang hawakan:
ang batong tinibag ng hubad na palad
ay nagiging gusali,
hinahawan ng kaniyang kamay
ang malalambot na tinapay,
ang makina ay pinaaandar,
ang kabayanan ay ipinupundar sa mga liblib na lugar,
at pinatutubo niya ang mga bulaklak,
napupuno ng bulaklak
ang mga liwasan at palengke
sa pagitan ng panaderya
at daungan ng kalapati.

Mabubura sa alaala
siyang nagmasa ng harina,
siyang naglakbay nang malayo upang tibagin ang bato,
siyang humukay ng guwang
upang makalagos ang hangin
at makaahon ang buhangin.
At nang ang lahat ay naitayo na
siya naman ang nawala,
ibinigay niya ang kaniyang buhay, iyon lang naman.
At sa ibang lugar naman pumunta
upang isangla ang lakas,
hanggang sa wakas,
ay di na humihinga,
gumugulong tulad ng bato
pababa sa sapa.

Akong lubos na nakakikilala,
nakita ko kung paano siya nawala
hanggang walang matira
liban sa kaniyang pamana:
mga kalsadang hindi niya malalakaran,
mga tahanang hindi niya matitirhan.

At hinanap ko siya, hinintay.

Hanggang makita kong bumangon siya sa hukay

Nakikilala ko siya
kasama ng iba.
At sa aking pagwawari ay hindi maaari
na wala siyang pinatunguhan,
na sadyang walang kabuluhan
ang mabuhay sa ganoong paraan.

Naniniwala akong ang ginoong ito
ay dapat iluklok sa trono,
may putong na korona sa ulo,
kumpleto sa adorno.
Naniniwala akong
kung sino ang yumari
siya dapat ang magmay-ari.
At ang tagamasa ng harina
ay dapat magtamasa.

At dapat tanglawan ang mga nasa minahan!

At wala nang mang-aalipin sa kaniyang kapwa!

Walang sinumang basta mawawala!

Ang bawat ginoo ay dapat itanghal na hari.

Dapat may korona ang lahat ng babae.

Bawat kamay, may guwantes na tapeta.

At ang bunga ng umaga ay dapat manahin
nilang mga walang pangalang
madaling alalahanin.

Nakikilala ko ang taong ito
at kung may magagawa ako,
habang ang mata
ay di pa tuluyang nahuhugot sa ulo,
habang ang bibig
ay di pa natutuyuan ng tinig,
hahalughugin ko ang bawat sementeryo,
at hawak ang kaniyang braso
na di pa naman gaanong nagiging abo,
sasabihin ko:

“Ang lahat ay maglalaho
at ikaw lang ang mananatili,

pinagliliyab mo ang buhay,

ikaw ang magpapanday
ng mga bagay na mapapasaiyo".

Kaya walang dapat mabahala
gayong tila nag-iisa ako
ay marami pa ring kasama;
at ako ay magsasalita
gamit ang tinig ng iba.

Sa akin ay may nagbabasa
na pawang sarado ang mata.
Ngunit silang pinagpaparangalan
nitong aking tula,
sila ang tunay na nakakaunawa,
at patuloy silang ipapanganak,
at patuloy silang dadami
sa panahong hinaharap.

06 April 2009

HALAW KAY BERTOLT BRECHT

-

Sino ang nagtatag ng siyudad ng Tebes?
Sa libro mawawari ang ngalan ng mga hari.
Sila ba, mangyari, ang nagbanat ng buto
upang isalansan ang mabibigat na bato?

Ang matatag na pader ng tanyag na Babilonia
na makailang ulit nilaspag ng giyera,
upang iahon ang gumuhong palasyo
sino ang dumanas ng mga perhuwisyo?

Saan tumira ang mga karpintero
nang itayo ang Lima, lungsod ng ginto?
Saan nagretiro ang Tsinong kantero
nang gabing ipinakilala ang Pader

na Dakila? At ang mga bayang sinakop ng Roma
pawang niluluwalhati ng arkong magagara.
Ilang piyon ang sumang-ayong tumustos
sa kapritso ng kanilang bagong taga-utos?

Ang Bisantina, pinagkapupuri sa kanta,
puro hari lang ba ang doo'y nakatira?
Ang Atlantis na maalamat, nang lamunin
ng dagat, di kaya lalong malalim

ang iyak ng mga napahamak na alipin?
Sinakop ng batang Alejandro ang India.
Mag-isa lang siya?
Ginapi ni Cesar ang mamamayan ng Gallia.

Wala ba siyang kusinerong kasama?
Si Felipe ng Espanya, nang lumubog
ang armada, naging bantog
ang matagal na pananangis.

Siya lang ba ang nakadama ng hapis?
Pinagwagihan ni Federico
ang Digmaan ng Pitong Taon,
wala na bang ibang naroroon?

Itinatala ng bawat talata
ang kanilang tagumpay. Sino ang nagsaing
para sa kanilang piging?
Bawat sampung taon

may taong dinadakila.
Sino ang tagapagmulta kung gayon?
Napakaraming balita.
Napakaraming tanong.

HALAW KAY NICOLÁS GUILLÉN

-

Parang di ako makapaniwala,
ako, si Juan na kahapon lamang
ay talagang namang walang-wala,
ay naging si Juan ngayon
na biglang nagkaroon;
tipong sa dinami-dami
ng aking pag-aari,
maaari kong masabi
na meron na 'kong sinasabi.
Tinitingnan ko ang aking sarili
sa salamin, tinatapik-tapik
ang mukha, paulit-ulit
na itinatanong
kung paanong nagkagayon.

Meron na 'kong sinasabi, kunwari,
kung bigla akong umuwi
sa pinanggalingang probinsiya,
di na kailangan ang titulong may pirma,
batid agad ng mga naiwang kakilala
ang karapatan kong magmalaki
komo ako na ang nagmamay-ari
ng lahat-lahat
na ipinagdamot sa akin dati.

Maaari kong sabihing
sa pangalan ko nakapangalan
ang malalawak na taniman,
ang patag na siyudad
at matatag na kabundukan;
ang brigada ng mga sundalo,
ngayon at kailanman,
ay sa akin na rin, at sa iyo,
sa atin nang pareho
pati ang silahis ng araw,
pati ang bituin sa malayo,
mga bulaklak na pawang dumurugo.

Meron na 'kong sinasabi, kunwari,
ako na isang tagabungkal ng lupa,
o isang trabahador sa pabrika,
o isang taong karaniwan lamang,
(halimbawa lang naman)
kung ako ay pupunta sa bangko
hindi ko kailangan pang maghugas
ng lalamunan at dila
para lamang makapagbulalas
ng magagalang na parirala
sa wikang ingles. Imbes,
kakausapin ko ang manedyer
nang di siya tinatawag na “sir”,
ituturing ko siyang aking “kumpadre”,
walang yabang at simpleng-simple.

Meron na 'kong sinasabi, kunwari,
ako, na kahit hindi tisoy,
ay nagkaroon ng layang kumain ng chopsuey
saanmang de-aircon na bistro
nang di pinagsasarhan ng pinto;
at kung nakatayo sa bulwagan
ng isang magarang otel,
di ako ipagtatabuyan
dahil wala nang bakante
kahit isang silid na maliit lang
ang aking kailangan,
hindi iyong en grande
na wari mo’y tirahan ng higante,
basta’t hindi ako ipagtatabuyan
dahil wala nang bakante.

Meron na 'kong sinasabi, kunwari,
at di na ako mababagansya,
di na pagdadamutan ng hustisya,
o darakpin nang walang asunto,
di na bubugbugin at itatago
sa mababaho nilang presinto;
walang kakamkam sa lupa kong inaararo;
walang magtataboy sa akin
sa kalsadang sementado.

Meron na 'kong sinasabi,
at dahil ang lupa ay akin nang pag-aari,
akin na rin maging ang karagatan.
Di ko kaiinggitan
ang kanilang bahay-bakasyunan,
di hahangaring puntahan
ang kanilang pribadong languyan.
Masaya na akong titigan
ang lawak ng dalampasigan.
Haplos ng buhangin sa likuran,
tilamsik ng tubig sa aking tabi:
ang dagat na libre, sa madaling sabi.

Meron na 'kong sinasabi, kunwari,
at natutunan ko nang sumulat
at bumasa, at magbilang,
at bumigkas ng tula,
ang mag-isip at tumawa.
Meron na 'kong sinasabi
at ngayon ay masasabi kong
meron akong trabaho
at lahat ng ipinampapalaman sa tiyan
ay aking pinagpapawisan.
Meron na 'kong sinasabi
at buong-buo ko nang nabawi
ang lahat nang dati-rati
ay ako, at ako naman talaga,
ang tunay na may-ari.

04 April 2009

SI TATAY

-

Nagsisimula nang maupos
tulad ng dahong naghuhunos
ng kulay
ang tuyot at marupok

na katawan ni Tatay.
Sa kaniyang balat, nakalimbag
ang magaspang na larawan
ng lupang bitak-bitak.

Labingwalong tag-init
ang matalas na pumunit
sa huli naming pagkikita
noon – upang aking tuparin

sa madudulas na landasing
binagtas rin
ng paa niyang di naturuang
magsuot ng sapatos

ang tungkos ng tungkuling
iniutos
ng matalim kong panahon.
At sa aking pagbabalik ngayon,

pakiwari ko’y pinudpod na
ng pilantod na usad ng taon
ang magilas na alamat
ng kaniyang pagkabata.

Saang pahina kaya ng kahapon
tumapon ang maraming gunita:
Mga sandali ng pakikitunggali
sa buwayang iniluluwa

ng lawa; Takipsilim ng pagpapastol
sa mahinhing tumana
ng Isabela;
Gabing himbing ang pagnanasa

habang lihim na nagsasanay
sumulat at bumasa.
Sa mga mata ni Tatay
tila ngayon nakalathala

ang maganit na bintana
sa madilim na sala
na tanging siya lamang noon
ang nakapagbubukas-

nakapagsasara.
Labingwalong tag-init
ang matalas na pumunit
sa nagdaang hinding-hindi na

maibabalik. At sa muling pagdapyo
ng malabay niyang kamay
sa aking noo, iniisip kaya niya
sa pagkakataong ito ay ano?

Tahimik na minamasdan
ang paniningil ng panahon
sa mata niyang hantungan
ng antigong dapithapon,

kumbakit sa guni-guni
ay walang pagsisisi,
ni panghihinayang
sa mga oras na sinayang

kung ang kaisa-isa mang
anak ni Tatay,
na di niya sinuway
sa anumang layaw at away,

ay maaga natutong humulagpos
sa bawat haplos at palo
ng amang tuwi-tuwina’y sutil
at matigas ang ulo lalo.

28 March 2009

PAGTAHAK SA GUNITA

- i. Kumbakit sa gunita ay namumulaklak ang araw tuwing Linggo nang umaga. Mura kong puso ay mapintog na lobo habang ang oras ay tuwid na nakaupo sa loob ng simbahan. Mahigpit na nakabuhol sa pulso ang tagpo ng kamusmusan. Malinis at plantsado ang bihis ng Novaliches. Ikinakahol ng kinakabag na ispiker ang basag niyang paanyaya sa sinuman sa aming nagnanais mabasbasan, isang biyak na biyaya o pala-palapag mang pagpapala para sa kaloobang tila hindi nauubusan at walang katapusan ang pinapasang tag-ulan. Naririto: kami: at kung pahihintulutang muli, tutuntunin namin ang nalagot na pusod pauwi sa Mahal Na Ina ng Palagiang Awa. Naririto: itinatanghal ng aming dalit ang abang pagsamo para sa pagkakamit ng katubusan: para sa hilera ng may-sakit na matayog pa sa langit ang tinitingalang himala; para sa mag-asawang nagpapagpag ng hinala sa gabing di pag-uwi ng panganay na dalaga; para sa kaklaseng si Elsa na walang palya kung mangamkam ng medalya sa eskuwela. Naririto: kaming hindi na sikreto sa bawat isa ang ibinubulsang kalbaryo at dusa: kaming butil-butil na rosaryo ang koronang pawis sa mga noong lubhang pinakikinis ng pag-aantanda. Pawis itong humahalo madalas sa langhap ng ipinapahid naming pomada upang dumulas ang gusot ng naalimpungatang umaga; sa sangsang ng sampagitang nalalanta, nakabiting kasama ang mga pithayang naantala; sa amoy ng mantikang umaanta sa paulit-ulit naming paggamit upang magkalasa ang idinidighay na pangarap at pag-asa. Naririto: bumibikig sa bunganga ng templo ang Babel ng bukambibig naming hibik at pakisuyo habang kapiling naming naglalako ng panata at panalangin sa hangin ang sumasagitsit na anas ng fishball-prito at bagoong-gisado; ang taimtim na paghingi ng pansin ng naglalako ng popcorn, masebong pinipig crunch at drumstick, milagrosong banig ng sweeptstake at dibidendaso, tag-trenta sentimos kada baso ng pinaghalo-halong uhaw, laway at buko. Naririto: ang anyo ng aming sanduguan: ang katibayan ng kasunduan sa pagitan ng mga peregrino at bagamundo, sa pagitan naming pawang estrangherong naliligaw sa simpleng pagparoon at pagparito, pagpasok- paglabas sa puwang ng kanya-kanya naming pagkatao. Naririto at naririto kami: isinasandal pangsumandali ang nalinsad na pakpak sa mesi-mesitang dambana ng estampita at agimat, sa mitsa ng kandilang magkakaiba ang kulay at sukat, sa ugat-ugat na pampaampat sa mga sugat at lamat ng pagkabahala, nariritong lahat at palagi naming dala-dala tuwing Linggo nang umaga. ii. Sa ganitong paraan isinaayos ang bagay-bagay: Pagkatapos iraos ang mahabang oras ng paghihilamos ng lingguhan naming lisya’t kasalanan, nagaganap ang ganap na katubusan habang tinataboy kami ng lansangan palayo ng simbahan. Dito, sa lupa, ang paraisong-takda para sa bata: de-hatak na trak gawa sa kuping lata; kapis na sirkerong magilas ang ikid sa palo-tsina at baras na sinulid; manok na yumuyugyog sa bawat higit ng halungkag na itlog yari sa plastik; bagong pinturang balahibo ng itik, dilaw, berde, blue at tintang kulay-putik. Ganitong Linggo at tapos na ang misa, bago umuwi’y malamang bumisita sa nakagawiang ruta ng bituka: Dory’s na walang-paris ang crispy pata; Pusang Bola-bola, astang pambobola sa amin ni kuya; Puto at kutsinta, tikoy at okoy sa kalye ng Susano; Sarsi’ng mahalumigmig at pan de coco sa malamig na Lagrimas at Toledo. At kung hindi masyadong nag-aapura at may kaunting sobra sa subing barya, suot nami’y sinusurot na orkestra hagad ang kabag pagtunghay kina Chichay at Amay, Dolphy at Nida. Nang maratay si Tatay at pumait ang aming laway sa paghalughog ng tugon sa orasyon, naudlot ang pagparito’t pagparoon sa kalsada mo na pawang tagatipon ng tuwang nagkalat sa murang gunita; Nang tibagin upang gawing talipapa ang Goldmine, at palagi nang nagmumura ang tumpok ng nabubulok na basura sa galising matris ng ‘yong eskinita; Nang bakbakin ang kulay-pulang baldosa kapalit ng marmol, at di mapigilan ang biglang-dami ng mall at pamilihan sa tabi ng pinagara mong simbahan; tila lobong humulagpos sa ‘king tangan, dagling umilanglang sa kung saan-saan ang masasayang saglit ng kabataan.

HINDI KO NA MARINIG

(Mula kay Jose Garcia Villa)


Hindi ko na marinig ang tinig
ng pag-ibig. Tumigil ang pintig
sa kaniyang dibdib. Ibo'y atubiling

umawit kung gabi. Bumabalik
nang tahimik ang bawat salitang
sinasabi. Kulay ay umaalpas

sa mga rosas na bagong-pitas.
Apoy na pinagdiringas, agad
ring kumukupas. Wala nang habiling

dala ang hangin, habang ang oras
ay kapwa sinungaling. Naumid
ang mga kampana at mag-isa kong

nakatunganga. Puso ko'y walang gana.
Panginoon ko! ako pala'y patay na.

27 March 2009

ALAM KO ANG ISANDAANG PARAAN NG PAGLISAN

(Mula sa I Know a Hundred Ways to Die;
Edna St. Vincent Millay)


Alam ko ang isandaang
paraan ng paglisan.
Natutukso akong subukan
kahit isa man lang minsan.

Kung walang nakatingin
ay gusto kong magpaararo
sa tren na walang tigil
sa pagparoon at pagparito;

-- 'nga lang, malamang
masinghalan ako at mamura
ng mga pasaherong huli na
ng pasok sa opisina.

Kung ayaw sumumpong
ng karuwagan sa tubig
ibig kong tumalon
sa umaalulong na Pasig;

-- kaso ayokong maatraso,
ayokong maabala,
ang mga batang abala
sa pamumulot ng basura.

Kung walang pumapansin
at nakababagot sa bahay
pupuwede kong inumin
ang asido ni nanay;

-- naku, 'pag nabuko
ay siguradong perhuwisyo,
sumbat na masasambit
sa akin ay ganito:

"Di ka man lang nagtira
kahit kalahating litro.
Ay, ano'ng gagamitin ko
panlinis ng inidoro?"

ANONG KULAM ANG 'YONG ALAM

(Halaw sa The Philosopher;
Edna St. Vincent Millay)


Anong kulam ang 'yong alam
at daig ko pa'ng kulang-kulang?
Sa gabi at umaga'y
di napagkakatulog,
gayong dilat ang mata'y
bakit binabangungot?

Anong sumpa ang kinabisa
na gumagambala sa pag-iisa?
Larawan mo sa unan
ay basa at lukot,
parating inaasam
sana’y wala kang suot.

Sa dinami-dami ng aking nakilala
masunurin, mapera
at di 'sing-bungangera;
ilang manyika ang iyong ikinahon,
ilang karayom ang iyong ibinaon,
gaano kabisa ang taglay mong gayuma
at paano ko nasikmurang umibig
sa hawig ni Dabiana?

At bakit kung mahalin ka
ay sadyang sobra-sobra?
Bakit sa kahibangang ito
sadyang wala akong pangontra?
Dito sa aming baryo
'ika ng mga albularyo:
malakas na bigwas, hindi tawas,
ang lunas sa tulad kong bobo,
bobo, bobo.

12 March 2009

ANG PAG-IBIG AY NAGLAHO

(Halaw sa Ashes of Life; Edna St. Vincent Millay)



Ang pag-ibig ay naglaho at nag-iisa ako
at bawat araw ay parang ayaw nang magbago;
kumakain ako kung kumakalam ang sikmura,
natutulog kung walang magawa -- upang sana
sa aking paggising, balot na ang dilim.

Ah! Ngunit mas malimit ayaw sumapit ng antok.
Ang oras ay naririnig ko buhat dito, kumakatok
na parang luku-luko. Sana'y umaga nang muli
upang muli at muli at muli at muli
parating na ang dapithapong nagmamadali.

Ang pag-ibig ay naglaho at nag-iisa ako
at nalimot ko na ang mga bagay na dapat butingtingin.
Mapaganito't mapaganya'y pareho lang sa akin;
Lahat ay tila wala nang kabuluhan.
Di ko matapos ang bawat maumpisahan.

Ang pag-ibig ay naglaho at nag-iisa ako -- pero
laging narito ang mga kapitbahay na istorbo,
nanghihiram ng kung anu-anong hindi na ibabalik.
Kung kaya't bukas ulit at bukas ulit
ay mananatili, hanggang bukas ulit at bukas ulit,
itong kalyeng masikip, itong tahanang maliit.


02 March 2009

NATUTULOG SA DAMUHAN

(Mula kay Arthur Rimbaud; Asleep in the Valley)


Humahalakhak ang ilog sa gilid ng lambak;
mula sa ilog, sinasalo ng talahib
ang bubog na pilak; mula sa bundok,
humuhulas ang patak-patak na araw,
alahas na malinaw na malinaw.

Isang sundalong binatilyo, walang suot
na sumbrero, ang natutulog nang solo.
Nakaunat ang katawan sa pumpon ng damo.
Nakaunan ang ulo sa kumpol ng pako.

Sa kaniyang berdeng higaan, umaapaw
ang liwanag. Sa kaniyang ibabaw,
matamlay ang ulap.
May kumot na bandera ang kaniyang paa.

At nakangiti na parang bata
sa gitna ng lagnat na nagpupuyos:
siya'y himbing na himbing.
Iduyan siya't yakapin

'pagkat siya'y giniginaw.

Walang halimuyak ang makapagpupukaw
sa ilong na walang kagalaw-galaw.
Siya'y himbing na himbing sa ilalim ng araw.
Sa dibdib niya, isang kamay ang namamahinga.

Sa tagiliran, dalawang pulang butas ang nakanganga.


HIPO

-

Si lolo na gigolo
noong panahon ng Amer'kano
sa akin ay nagpayo

ng payong-binatilyo. Dahil seryoso
sa kaniyang pagkukuro
na gawaing baliko

itong gawaing panghihipo,
bago matulog, ang bilin niya'y ito:
"Apo, gawaing baliko

itong gawaing panghihipo". 'Ka niya, ang kati
sa impeksyon ang uwi
'pag kinamot parati, bagay kaya nasabi ko dati

na magtitimpi ako palagi. Pero kanina
katabi kita
habang nagkakape, sumasampal ang buga

ng iyong bunganga
sa aking mukha.
Dahil di ko magawa

tingnan nang matama
at nang higit pa sa bahagya
ang iyong mata,

samakatuwid, tumawid
ang aking titig
pababa sa iyong baba, sa mabalahibong leeg,

sa nakatindig
mong dibdib. Ang dibdib
mong lubhang nagpapasikip

sa paulit-ulit na pag-ahon,
paglusong
ng aking buntung-

hininga. Ah,
ang dibdib mong lalong umaalsa
sa likod ng asul na blusa.

At dahil kapwa natin batid
na ang ganitong saglit
ay baka di na maulit

(kumbaga'y sino ang papipigil
sa ganitong panggigigil?)
bigla, tila nabigla kong pinisil

ang palad mo. Tumayo
ang aking balahibo.
Nanlamig ako

sa aking inasal.
Masama pala'ng kulang
sa pagtitimpi't dasal.

At ngayong nahimasmasan
huli na nang maintindihan
ang puno't dahilan

ng sukdulan mong imbyerna.
Kaya pasensiya na
at sori talaga:

tampalasan ma't walanghiya,
ito lang ang kasalanang muli't muli'y kaya
ng puson kong mahina.

ANG SILID

-

Sa silid na ito'y tayo lang
ang magkatipan. Atin lagi
ang panahon. Walang gambala
sa ating pag-uusap, maging

ito'y puro lang kabastusan,
kapwa tayo naglalaway diyan!
At walang dapat abalahin
na ibang bagay, pagbabantay

ng tindahan o paghuhugas
man ng kinainan. Ang silid
nating ito'y sagrado. Walang
maruming tengang nakikinig

o pilyong matang nakamasid.
Tayo lamang ang buhay dito,
walang aalma sakali bang
ang pag-utot ko'y todo-todo.

26 February 2009

MASUSULAT KO ANG PINAKAMALUNGKOT NA TALUDTOD

(Mula kay Pablo Neruda; Tonight I Can Write the Saddest Lines)


Masusulat ko ang pinakamalungkot
na taludtod sa mga gabing ganito.
Masusulat ko, halimbawa: "Ang gabi
ay durog at ang bitui'y nangangatog

sa malayo". Ang hangin ay lumiligid
sa langit at umaawit. Ngayong gabi,
isusulat ko ang pinakamalungkot
na taludtod. Minahal ko siya, at minsan

niya rin akong minahal. Sa mga gabing
kaybagal, binihag siya ng aking bisig.
Hinahagkan ko siya nang paulit-ulit
sa lilim ng walang-katapusang langit.

Minahal niya ako, at siya man ay minsan
ko ring minahal. Sino ang di iibig
sa kaniyang matang malalim at tahimik.
Isusulat ko ang pinakamalungkot

na taludtod ngayong gabi. Batid ko nang
hindi na siya sa akin. Napipiho kong
lubos na siyang naglaho. Naririnig ko
ang lawak ng gabi. Lalong lumalawak

ngayong wala siya sa tabi. Pumapatak
ang tula sa kaluluwa, tila hamog
sa pastulan. Hindi siya napag-ingatan
ng aking pag-ibig; at para ano pa.

Gabi'y pinsala at ako'y nag-iisa.
Ito na lamang. Habang may umaawit
doon sa kalayuan, sa kalayuan.
Sa kaniyang pagkawala, nangungulila

ang kaluluwa. At saanman ibaling
ang mga mata ko't damdamin, tunay nang
nawala siya sa piling. Pinapuputla
ng gabing tulad nito ang mga punong

di naman nagbago. Kami ang nagbago.
Hindi ko na siya mahal, natitiyak ko,
pero minahal ko siya nang todo. Dala
ng hangin ang dalangin kong tumatapik

sa kaniyang pandinig. Kapiling ng iba.
Siya'y kapiling na ng iba, tulad dati
nang siya'y akin lang nang walang pasubali,
ang kaniyang tinig at katawang malantik,

ang kaniyang halik at walang-hanggang titig.
Hindi ko na siya mahal, natitiyak ko,
pero maaaring ang alaala niya'y
di pa nalalagot. Napakaikli ng

pag-ibig, napakahaba ng paglimot.
At sa ganitong sandaling pumipintig
ang gunita ng mga gabing bihag siya
ng aking bisig; sa tuwing nag-iisa,

di ako matahimik. Kahit ito na
ang huling lungkot na ipagkakaloob
niya sa akin. At ito ang huling tula
na maisusulat ko para sa kaniya.

24 February 2009

MAG-ISANG TUMUTOMA

(Halaw kay Li Po)


Tumutungga ng alak at nagsosolo
sa hardin ng bulaklak. Itinaas ko
ang tangang baso upang tagayan
ang buwan. Sa ganito, walang lamangan

ang aming damayan. Ang aking mukha
at ang repleksiyon niyang kulay-
pilak na luha, kapwa mahinahon ngayon,
nakita kong inaalon

sa loob ng kopita. Sapagkat pihikan
ang buwan pagdating sa inuman
at ang aking anino ay di naman
palakibo masyado, sa pagkakataong

ganito, ano ang ibang magagawa ko
kundi bumuntung-hininga. Palibhasa
kailangan itodo ang pagsasaya;
kumbaga, dapat makuntento

sa mga bagay na ordinaryo.
Salamat na rin at sila'y naririto,
ang buwan at ang aking anino. Kumanta
ako ng kanta habang sumesegunda

ang buwan sa 'king harana. Umindak
ako at hindi naman napahiya
sa pagpapaunlak ng aninong kapareha. Buti
na rin at naisip ko silang kaibiganin

bago tuluyang masenglot. Maya-maya
'pag sobra na ang tama,
maghihiwalay kami at lahat ay malilimot
buhat sa alaala. Pero dahil sila'y

hindi nagtatanim ng galit, at sa pakikisama'y
walang makahihigit,
magkita-kita sana kami ulit
sa lilim ng susuray-suray na langit.

KUNG SA ALAK AY TOTOONG GALIT ANG LANGIT

(Mula sa A Vindication; Li Po)


Kung sa alak
ay totoong galit ang langit, bakit
ang inuming matapang
magiting na arkanghel ang kapangalan;
kung ang alak ay di pinagpapala ng lupa,
bakit sumusuwabe ang lasa
gumagrabe ang tama
habang tumatagal sa luwad na banga.
Kumbaga, dahil ang alak ay kapwa
kinakalinga ng langit at lupa,
dapat galante rin at taas-noo
ang lahat ng manginginom at lasenggo.
Tagapaghagod ng kalooban,
tulad ng pilosopong nagpapayo,
ang lambanog na iniinom nang puro.
Nagpapadulas ng dila, nagpapatalas ng talino,
tulad ng pakikinig sa isang henyo,
ang bawat tungga ng markang demonyo.
Sapagkat ang pilosopo at henyo
ay lasenggo namang pareho,
para saan, kung gayon,
ang langit at impiyerno.
Ang matiwasay na buhay
ay makakamtan sa tatlong tagay;
kung sobra-sobra pa dito
mabubunyag na ang sikreto
kahit pa ng buong uniberso ---
Ito ang gantimpalang di mapapasaiyo
habang pilit ka nang pilit
mamuhay nang matino.

19 February 2009

PASINTABI

-

Pasintabi
ngunit sadyang di ko mawari
kumbakit sa kabila ng iyong gandang
di hamak na matatag pa
sa marilag na akasya,
ito lang ang kaya kong ukitin:
isang pipilay-pilay,
kalibugang patpatin.

Pasintabi
ngunit di ko masabi-sabi.
Karagatang umaapaw
sa mamahaling pabango
ang patak ng pawis mo; pero
pagbuka ng bunganga ko,
amoy-bulok at mabaho:
di maikubli ng hininga
ang naaagnas kong pagnanasa.

EPHEMERON

(Salamat sa The Night Will Never Stay
ni Eleanor Farjeon)


Ang damdaming nais kong iparating
sa iyo ngayon
baka mawalan ng bisa
kung ipagpapaliban pa
sa ibang panahon.

Dahil pag-ibig ko’y di magtatagal,
tulad rin ng magdamag
na kaydaling mapagal;
tulad ng isang biyahero
na walang himpilan;

kung kaya’t ibaon mo man
sa abuhin niyang balat
ang mga bituing (ika nga’y)
parang aspileng umaandap;
habiin mo man ang pinakamatibay
na kadena mula sa ulap;
at gamiting kandado
ang buwang mistulang pilat
mula sa madilim,
malalim na malalim na sugat;

ang magdamag, tulad
ng aking pag-ibig, ay di magtatagal;
tulad ng himig na gumagaralgal
ay malamang mapaos; tulad ng kalungkutan
ay malamang mapagod.

VIA MALIGAYA

-

Halinhinan ang dilim at liwanag
gumagapang, nabubura
ang mukha ng kapwa-pasahero,
tulad ng mga tangkay ng taglagas,
isa-isang napipigtas
tuwing sasapit ang Enero.
Umaatungal ang hangin
habang ang sinasakyang dyip
ay isang higanteng ataul, malamlam
na sumusubo sa nag-uumulol
na katahimikan;
maputlang guni-guning
bumubulusok sa kawalang-hanggan.

Nabubulok na ang mga salita; ang dila
naluluoy na tila
tuyong dahon; ang diwa
nakahimlay na nang mahinahon.
Samantala, tinutugis namin
ang puting ilaw
pauwi.
Gusto ko tuloy isipin sandali
lahat ng ito’y pansamantala lang
walang hinaharap,
ni mabangong kasalukuyan
kundi nakaraang paparating pa lamang.

TALINGHAGA NG MGA BATANG FIELDS AVE.

(1990)


“Bawal ang mga bata dito”
hiyaw ng karatulang nakamata
sa inyong panghatinggabing pagliliwaliw
sa sagradong lunan ng paraiso
nagimbal ang mga moralista’t bagong-sibol
sa lilim ng pag-aayuno ng inyong laman
ngunit wala silang nagawa
liban sa tumanga’t mapahindik
isinaisantabi lamang ang pipi ninyong paghibik
sabay sa kalansing ng mga sensilyong
pilit isinusuksok ng manhid na kamay
sa pagitan ng gulanit niyong katinuan
at babasaging katawan
habang patuloy ang kindat ng pangarap
at pagsayaw ng mga multo sa ulap

IWASAN ANG BABAENG MAGANDA

(Mula kay Meng Chiao; Impromptu)


Iwasan ang babaeng maganda
gaya ng paglayo sa labaha
lalo pa't bagong-hasa. Humihiwa
sa palad ang mahigpit na hawak
sa kutsilyo, subalit tingin ko
malayo yatang mas delikado
ang kaibig-ibig na dalagang
tiyak paluluhain ka lang
pagdating sa dulo. Sa madaling

sabi, ang peligro ng biyahe
ay wala sa haba, pare;
gulong ay pupuwedeng mabalaho
kahit sampung dangkal lamang
ang layo. Kumbaga,
ang tinik ng pag-ibig
ay lagpas sa dalas at dahas ng talik --
sugat na ubod nang hapdi
ang maaaring habilin ng gabing maikli.

HALAW SA MAN'YOSHU

-

Ngayong Gabi # 1

Humanda ka
at ngayong gabi
ipapasok ko

ang aking sarili
sa iyong panaginip.
Tila magnanakaw

o di inaasahang panauhin,
ibabalabal ko
ang malapad kong braso

sa iyong balikat.
Ibubulong nang paulit-
ulit, tulad ng dampi

ng isanlibong halik
sa iyong maliliit na tenga
ang mga panalanging

ikaw at ikaw lamang
ang nais kong makaunawa.
Ngayong gabi

walang sinumang
makakakita, ni
mag-uusisa sa atin.

Aangkinin kita
sa amoy-rosas na silid
ng iyong panaginip ---

mangyari ang pinto
papasok dito
sana’y di mo maisipang ipinid.



Ngayong Gabi #2

Tuwing gabi
ibinuburda ko
sa manipis na balat ng katahimikan
ang madilim na larawan
ng aking pagnanasa:

Na sana

nakaupo ako
sa iyong tabi --- hinahabi
ang mga pangungusap
na tayo lang ang nakaiintindi
samantala’y minamasahe
ng aking hintuturo’t hinlalaki
ang malambot na kurba
ng mabilog mong binti.

Kung kaya tuwing gabi,

tinatangka kong pumasok sa silid
ng iyong panaginip,
kinakatok nang paulit-ulit
ang maalikabok na pintuang
tanod na naghihiwalay sa pagsisiping
ng ating isip.

Subalit

tila wala ka roong naririnig.
Maaaring sadya kang nagtataklob
ng makapal na kumot,
sinasalag ng paglimot
ang mga alaala
ng maririing halik

habang ang aking tinig
nalulunod sa pag-ihit

ng malalim mong hilik.

13 February 2009

HUWAG MO ISIPING AKO AY TAPAT SA SUMPA

(Halaw kay Edna St. Vincent Millay)


Huwag mo isiping ako'y tapat sa sumpa!
Ako’y likas na taksil noon pa mang simula
at ang tanging kinikilala kong panata

ay ang panatang patuloy na umibig
at ang panatang patuloy na magtaksil.
At malamang iniwan na kita kundi dahil

sa walang-kaparis mong kagandahan;
kundi dahil ikaw ang pamatid-uhaw
sa aking tuyong lalamunan;

kundi dahil ikaw ang mainit na sabaw
sa kumakalam na sikmura; kundi dahil
sa ikaw ay ikaw ay iniwan na kita –

bago ka pa man makahalata
ay iniwan na kita. Hahanap ako ng iba
sa paraang kita'y hinanap

sa nagdaang nalimot ko na.
Ngunit ikaw, malamyos na tulad ng hangin,
pumapaling ang ihip sa kung saan-saan ;

ikaw na ang gayak na gayuma
ay tulad ng alon sa buhangin, pinangangatog
ng tilamsik na bubog ang kasu-kasuan

ikaw na walang pag-aalintana
sakaling puso ko ba’y mahinahon
o pagala-gala – lalagi ako sa iyong piling.

Ikaw na kapwa ko sinungaling
at pinakahindi totoo, tuwing nagtataksil
ako -- ano’t iniibig pa kita lalo.

PIGHATI

(Halaw kay Edna St. Vincent Millay)


Mga anak, dinggin ang inyong ina:
dahil ang tatay niyo'y patay na,
mula sa kaniyang lumang abrigo
tinahi ko para sa inyo
ang bagong amer'kana; munting korto

nama'y pinagbuhusan ng panahon
mula sa umurong niyang pantalon.
At dahil sa bulsa'y naalala niya
ihabilin ang tumpok ng susi't barya:
Danilo, sa iyo ang sensilyo

upang may pang-impok sa bangko;
Si Ana ang magtatabi sa naiwang susi;
kalansing na libangan
sa gabing walang laman.
At dapat ipagpatuloy ang buhay,

dapat limutin silang nangamatay.
Dapat ipagpatuloy ang buhay
kahit pa sabihing nawalay na
silang totoong napamahal na
sa atin. Kaya ang almusal ay namnamin

nang maigi, habang mainit ay ubusin
ang tinapay at kape;
at dapat ipagpatuloy ang buhay --
kumbakit ito pinipilit,
di ko rin ngayon maisip.